Έντονη ανησυχία επικρατεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για το ενδεχόμενο ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν να εκμεταλλευτεί την τρέχουσα συγκυρία με την εν εξελίξει κρίση μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ, ώστε να προχωρήσει σε νέα κίνηση, δοκιμάζοντας τα όρια και την ενότητα της Δύσης.
Σύμφωνα με το POLITICO, αξιωματούχοι άμυνας και Ευρωπαίοι πολιτικοί εκτιμούν ότι η επόμενη διετία, κατά την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ παραμένει στον Λευκό Οίκο και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τη στρατιωτική της ενίσχυση, μπορεί να αποτελέσει «παράθυρο ευκαιρίας» για τη Μόσχα, προκειμένου να δοκιμάσει τη δέσμευση του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, υπενθυμίζεται ότι, αν και ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέδειξε τα όρια της ρωσικής ισχύος, ο Πούτιν δεν έχει εγκαταλείψει τη στρατηγική της εδαφικής επέκτασης.
«Κάτι μπορεί να συμβεί πολύ σύντομα, υπάρχει ένα ρωσικό παράθυρο ευκαιρίας», προειδοποιεί ο Φινλανδός ευρωβουλευτής Μίκα Άαλτολα. Όπως επισημαίνει, «οι ΗΠΑ αποσύρονται από την Ευρώπη, οι διατλαντικές σχέσεις δοκιμάζονται και η ΕΕ δεν είναι ακόμη έτοιμη να αναλάβει πλήρως τις ευθύνες της».
Ωστόσο, παρά τους φόβους, δυτικοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ένα ευρείας κλίμακας χερσαίο πλήγμα κατά χώρας – μέλους του ΝΑΤΟ θεωρείται απίθανο, καθώς η Ρωσία παραμένει στρατιωτικά προσηλωμένη στην Ουκρανία.
Αντίθετα, πιο ρεαλιστικό σενάριο θεωρείται μια περιορισμένης κλίμακας ενέργεια, σχεδιασμένη να δημιουργήσει ασάφεια και να δοκιμάσει τα αντανακλαστικά της Συμμαχίας ως προς την ενεργοποίηση του Άρθρου 5.
Το σενάριο της «γκρίζας ζώνης»
Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ προβλέπει συλλογική άμυνα σε περίπτωση επίθεσης, ωστόσο ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τη συνοχή της Συμμαχίας, χαρακτηρίζοντάς την ως «χάρτινη τίγρη».
Στο ίδιο πλαίσιο, ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Γκαμπριέλιους Λάντσμπεργκις εκτιμά ότι η Μόσχα θα μπορούσε να επιδιώξει «οριζόντια κλιμάκωση» απέναντι σε άλλη γειτονική χώρα, αποφεύγοντας μια ταπεινωτική έκβαση στο ουκρανικό μέτωπο.
Παρά την αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών μετά το 2022, τα αποτελέσματά τους θα φανούν σε βάθος χρόνου. Στόχος της ΕΕ είναι να καταστεί πλήρως επιχειρησιακά έτοιμη έως το 2030, ώστε να μπορεί να αποτρέπει αποτελεσματικά κάθε απειλή.
Ο πρόεδρος της Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τις σχέσεις με τη Ρωσία Βίλε Νιινίστο προειδοποιεί ότι ακόμη και μια περιορισμένη ενέργεια «ψυχολογικού χαρακτήρα» θα μπορούσε να εντείνει το αίσθημα ανασφάλειας και να διαβρώσει τη στήριξη προς την Ουκρανία.
«Η Ρωσία δεν είναι παντοδύναμη, αλλά η απελπισία μπορεί να την καταστήσει επικίνδυνη», σημειώνει.
Η αμερικανική στάση και οι πολιτικές ισορροπίες
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ κάνει λόγο για «σταδιακή αποσύνθεση» της διατλαντικής συμμαχίας, την οποία χαρακτηρίζει ως τη μεγαλύτερη απειλή για τη συλλογική ασφάλεια.
Την ίδια ώρα, οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ ενδέχεται να επηρεάσουν καθοριστικά τη στάση της Ουάσιγκτον.
Σε περίπτωση αρνητικών εκλογικών αποτελεσμάτων για τους Ρεπουμπλικανούς, εκτιμάται ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να εντείνει την αντιπαράθεση με το ΝΑΤΟ και να περιορίσει περαιτέρω τη στήριξη προς την Ουκρανία, ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028.
Ήδη, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την απόσυρση 5.000 στρατιωτών από τη Γερμανία, ενώ έχουν διατυπωθεί απειλές για αντίστοιχες κινήσεις σε Ιταλία και Ισπανία, εντείνοντας την ανησυχία στην Ευρώπη.
Από επιθέσεις με drone μέχρι επιχειρήσεις σε Βαλτική και Αρκτική
Οι απώλειες στο ουκρανικό μέτωπο, εκτιμάται ότι ενδέχεται να ωθήσουν τη Μόσχα σε πιο επικίνδυνες επιλογές. Όπως επισημαίνεται, μια κλιμάκωση σε άλλα «θέατρα» θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης.
Μεταξύ των πιθανών σεναρίων περιλαμβάνονται επιθέσεις με drones, επιχειρήσεις στη Βαλτική Θάλασσα ή ακόμη και κινήσεις στην Αρκτική, με στόχο περιοχές χαμηλής στρατιωτικής προστασίας.
Πρόκειται για ενέργειες που δεν απαιτούν μαζική ανάπτυξη στρατευμάτων ή σαφή παραβίαση συνόρων, αλλά μπορούν να δημιουργήσουν σοβαρές πολιτικές και στρατηγικές επιπτώσεις.
Στόχος μιας τέτοιας στρατηγικής θα ήταν η άσκηση πίεσης στους Ευρωπαίους συμμάχους της Ουκρανίας, αποφεύγοντας ταυτόχρονα μια άμεση και σαφή αμερικανική αντίδραση.
Διχασμένη η Ευρώπη για το μέγεθος της απειλής
Οι εκτιμήσεις εντός Ευρώπης παραμένουν διχασμένες. Χώρες όπως η Φινλανδία και η Λιθουανία δείχνουν να ανησυχούν περισσότερο, ζητώντας άμεση ενίσχυση της αεράμυνας και της αποτρεπτικής ικανότητας, ενώ άλλοι – όπως ορισμένοι αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ και η Εσθονία— εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί, προειδοποιώντας ότι η υπερβολική ανησυχία μπορεί να εξυπηρετήσει τη ρωσική στρατηγική.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι εκτίμησε ότι η Ρωσία θα μπορούσε να στραφεί ακόμη και κατά χώρας της Βαλτικής, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντρίι Σιμπίχα έκανε λόγο για «σήματα» της Μόσχας μέσω κατηγοριών περί χρήσης του εναέριου χώρου των Βαλτικών από ουκρανικά drones.
Από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος της Εσθονίας Άλαρ Κάρις εμφανίζεται καθησυχαστικός, εκτιμώντας ότι η Ρωσία δεν διαθέτει επαρκείς δυνάμεις για ένα δεύτερο μέτωπο. Παρόμοια είναι και η εκτίμηση ανώτερων αξιωματούχων του ΝΑΤΟ, οι οποίοι θεωρούν ένα τέτοιο ενδεχόμενο εξαιρετικά ριψοκίνδυνο.
Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, κανένα σενάριο δεν μπορεί να αποκλειστεί. «Κανείς δεν περίμενε τον πόλεμο στην Ουκρανία», σημειώνει ο Κάρις. «Παραμένουμε σε επιφυλακή και σε πλήρη ετοιμότητα».
