2.500 είναι τα καταφύγια Πολιτικής Άμυνας στην Κύπρο, αριθμός που, κατά τις επίσημες τοποθετήσεις, μεταφράζεται σε κάλυψη περίπου 40% με 45% του πληθυσμού.
Ακόμα και αν οι αριθμοί δεν ευημερούν, η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη από αυτή που φαίνεται, με τον μισό και πλέον πληθυσμό ακάλυπτο. Στην πραγματικότητα, αυτοί που σε μια στιγμή κινδύνου αναζητήσουν καταφύγιο θα αντικρίσουν μια αποθήκη με ποδήλατα, μπογιές, παλιά στρώματα, ή ένα πάρκινγκ που με κάποιο μαγικό τρόπο θα πρέπει να γίνει χώρος που θα προστατεύσει τον πληθυσμό.
Τι σημαίνουν πραγματικά οι αριθμοί;
Το πρώτο πρόβλημα είναι αριθμητικό αλλά και πολιτικό μαζί. Το 45% δεν είναι «σχεδόν όλοι». Είναι λιγότεροι από τους μισούς. Το παραδέχεται ουσιαστικά και η ίδια η κυβέρνηση, αφού ο υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Ιωάννου σημειώνει ότι επί δεκαετίες η κάλυψη ήταν γύρω στο 30% και ότι τα τελευταία δύο χρόνια έγινε προσπάθεια να ανέβει στο 45%, με δυσκολίες και «εμπόδια από ιδιώτες» που καλούνται να διαθέσουν χώρους και μάλιστα δωρεάν.
Με απλά λόγια, το κράτος στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην «φιλανθρωπία» και τον «πατριωτισμό» ιδιωτών. Αυτό από μόνο του δεν είναι έγκλημα, είναι όμως συνταγή τριβής, αβεβαιότητας και μετακύλισης ευθύνης. Γιατί όταν κάτι πάει στραβά, ο πολίτης δεν θα απευθυνθεί «στον ιδιοκτήτη», αλλά στο κράτος το οποίο είναι απρόσωπο και λειτουργεί με τον τρόπου που λειτουργούν οι δημόσιες υπηρεσίες που δεν χαρακτηρίζονται από ταχύτητα και αποτελεσματικότητα.
«Καθαριότητα και συντήρηση είναι του ιδιοκτήτη»
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της ανεπάρκειας. Σε παλαιότερες περιπτώσεις που ζητήθηκαν εξηγήσεις από την Πολιτικής Άμυνα, καταγράφηκε καθαρά ότι η καθαριότητα και η συντήρηση των κτηριακών εγκαταστάσεων είναι κατά βάση ευθύνη των ιδιοκτητών, ενώ η υπηρεσία τονίζει πως δεν μπορεί να επέμβει σε ξένη περιουσία! Δηλαδή οι χώροι αυτοί χαρακτηρίζονται καταφύγια και από κει και πέρα αφήνουν τους ιδιοκτήτες να κάνουν ότι νομίζουν και συνήθως «δεν νομίζουν».
Παράλληλα, αναφέρεται ότι όταν οι αρμόδιες αρχές ενημερώσουν ιδιοκτήτη ή διαχειριστή, υπάρχει υποχρέωση να ετοιμάσει τον χώρο εντός 24 ωρών. Υποχρέωση την οποία δεν μπορεί και δεν ελέγχει το κράτος.
Αυτή η «24ωρη ετοιμασία» ακούγεται ως πρόνοια, αλλά στην πράξη, όμως, αποτυπώνει τη νοοτροπία του συστήματος. Το σύστημα λειτουργεί με την υπόθεση ότι, όταν θα έρθει η ώρα, κάποιος θα τρέξει, θα αδειάσει, θα καθαρίσει, θα οργανώσει και θα υποδεχθεί κόσμο. Δηλαδή, η πολιτική προστασία θα στηθεί σαν συνεργείο τελευταίας στιγμής και με διαδικασίες του ποδαριού.
Κάπου εδώ, η σοβαρότητα του εγχειρήματος χάνεται σε μια φράση που δεν καταγράφεται σε κανένα πρωτόκολλο: «Εντάξει, θα δούμε τότε».
Μέχρι χθες δεν ξέραμε;
Σήμερα, ανακοινώθηκε ότι ξεκίνησαν έλεγχοι στα περίπου 2.500 καταφύγια για να διαπιστωθεί η κατάσταση και η λειτουργικότητά τους, με στόχο να ολοκληρωθούν μέσα στις επόμενες δύο με τρεις ημέρες. Αν βρεθούν ακατάλληλοι χώροι, θα ενημερωθούν τα στοιχεία στα οποία έχουν πρόσβαση οι πολίτες, ώστε να εντοπίζουν το κοντινότερο διαθέσιμο καταφύγιο, και μέσω της ηλεκτρονικής εφαρμογής SafeCY. Η ανακοίνωση αυτή, από μόνη της, είναι μια ομολογία ότι όλα ήταν στον αυτόματο πιλότο και επειδή λόγω της κατάστασης άνοιξε η συζήτηση αποφάσισαν να «τσεκάρουν» τώρα την κατάσταση. Δεν είναι κακό να ελέγχεις, αλλά είναι ερασιτεχνισμός να το κάνεις επειδή χτύπησε ο συναγερμός στην περιοχή και όλοι θέλουν πλέον να ξέρουν πως προστατεύεται ο πληθυσμός.
Το χτύπημα στις βάσεις και το ξαφνικό ενδιαφέρον
Μετά το περιστατικό με το drone στην περιοχή της βρετανικής βάσης στο Ακρωτήρι, η Πολιτική Άμυνα εξέδωσε υπενθύμιση διαδικασιών για το πώς βρίσκεις και χρησιμοποιείς καταφύγια, με αναφορά σε σειρήνες, ενημέρωση μέσω ραδιοφώνου και τηλεόρασης, και χρήση της εφαρμογής SafeCY ή τηλεφώνων επικοινωνίας.
Ουσιαστικά ενημέρωσαν «προληπτικά» μετά το περιστατικό. Και επειδή η Κύπρος έχει μνήμη που λειτουργεί μόνο με εξωτερικό ερέθισμα, σήμερα προστέθηκε και η χρήση της τεχνολογίας.
SMS: Τρία μηνύματα, μια καθυστερημένη αφύπνιση
Σήμερα τέθηκε σε λειτουργία σύστημα μαζικής αποστολής γραπτών μηνυμάτων στα κινητά, σε συνεργασία με παρόχους τηλεπικοινωνιών, με δοκιμή γύρω στις 19:00. Τα τρία δοκιμαστικά μηνύματα που δημοσιοποιήθηκαν περιγράφουν, συνοπτικά, τρία στάδια. Οδηγίες αυτοπροστασίας (προς υπόγειο ή ασφαλή εσωτερικό χώρο), ενημέρωση ότι διερευνάται περιστατικό ασφαλείας, και τελική ειδοποίηση λήξης.
Οι σειρήνες λειτουργούν με ηλεκτρισμό
Ως ιδέα είναι σωστή, αλλά ως timing είναι αποκαλυπτικό της έλλειψης προετοιμασίας. Τέτοια συστήματα δεν στήνονται όταν ακούγονται οι σειρήνες. Είναι αμφίβολο αν ακουστούν και οι σειρήνες αφού λειτουργούν με ηλεκτρισμό και αν υπάρξει διακοπή ηλεκτροδότησης κανένας δεν θα ακούσει τίποτα. Το κράτος λέει ότι επιχειρεί να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία εδώ και καιρό, αλλά υπήρξαν διαδικαστικές εμπλοκές και επανασχεδιασμός προδιαγραφών, ώστε να αποφευχθούν προσφυγές στη δικαιοσύνη.
Ο πολίτης, βέβαια, δεν ζει με προδιαγραφές και ιδιαιτέρως την στιγμή του κινδύνου
SafeCY: Αμφίβολο αν χωράς
Η εφαρμογή SafeCY υπάρχει ως εργαλείο εντοπισμού. Όμως, ακόμη και σε ενημερώσεις που καταγράφουν τον τρόπο λειτουργίας της, επισημαίνεται ότι δεν παρέχει πληροφορίες για το αν ένα καταφύγιο είναι πλήρες.
Με άλλα λόγια, μπορείς να βρεις το καταφύγιο, αλλά δεν ξέρεις αν… χωράς. Και μέσα σε μια κρίση, αυτή η διαφορά δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι το μισό της έννοιας «καταφύγιο».
Επίσης πολλά «καταφύγια» δεν είναι χώροι μακράς παραμονής. Είναι λύση επιβίωσης για περιορισμένο χρόνο. Όμως τότε χρειάζεται ακόμη πιο σοβαρή συζήτηση για χωρητικότητα, υγιεινή, πρόσβαση, άτομα με αναπηρίες, παιδιά, ηλικιωμένους. και όχι απλώς ένας χάρτης με τελείες.
Κίνητρα στους ιδιώτες και νέες σειρήνες
Ο Κύπριος υπουργός Εσωτερικών προανήγγειλε ότι θα δοθεί εντολή, ώστε σε νέες πολυκατοικίες που χτίζονται να ενθαρρύνονται οι ιδιοκτήτες, με κίνητρα (όπως επιπλέον συντελεστή δόμησης), να διαθέτουν περισσότερο υπόγειο χώρο για καταφύγια.
Στο ίδιο πακέτο συζήτησης μπαίνει και η αναβάθμιση του συστήματος σειρήνων και η λειτουργία Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης, που παρουσιάζεται ως κρίσιμο για την ενημέρωση του πληθυσμού.
Όλα αυτά αποτελούν προθέσεις, αλλά στη πραγματικότητα η εικόνα είναι αποκαρδιωτική. Ξεκίνησαν έλεγχοι «επειγόντως», στέλνουν SMS «επειγόντως», ξαναθυμήθηκαν οδηγίες «επειγόντως» και το «επειγόντως» είναι πάντα ο τρόπος με τον οποίο καταγράφηκε η παραδοχή ότι άργησαν.
