Έντονες αντιδράσεις προκαλεί στην Τουρκία η απόφαση που οδηγεί ουσιαστικά στο οριστικό κλείσιμο του ιστορικού και ιδιαίτερα συμβολικού Πανεπιστημίου Bilgi στην Κωνσταντινούπολη, ενός από τα πλέον αναγνωρίσιμα ιδιωτικά πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας.
Η εξέλιξη θεωρείται από πολλούς ακόμη ένα επεισόδιο στη μακρά διαδικασία αναδιαμόρφωσης του ακαδημαϊκού και θεσμικού τοπίου της Τουρκίας υπό την ηγεσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με αυξημένο κρατικό έλεγχο στα πανεπιστήμια, περιορισμό της αυτονομίας των ιδρυμάτων και εντονότερη πολιτική επιρροή στην ανώτατη εκπαίδευση.
Το Πανεπιστήμιο Bilgi είχε αποκτήσει διεθνή φήμη ως ένα από τα πιο φιλελεύθερα και εξωστρεφή ακαδημαϊκά ιδρύματα της Τουρκίας, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερο πολιτικό και συμβολικό βάρος στην υπόθεση.
Η ιστορία και η σημασία του Bilgi
Το Πανεπιστήμιο Bilgi ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1990 και γρήγορα εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο σύγχρονα και διεθνοποιημένα πανεπιστήμια της Τουρκίας.
Το ίδρυμα έγινε γνωστό για:
- το φιλελεύθερο ακαδημαϊκό περιβάλλον,
- τις διεθνείς συνεργασίες,
- την προσέλκυση ξένων καθηγητών και φοιτητών,
- αλλά και την έντονη παρουσία του σε τομείς όπως οι κοινωνικές επιστήμες, τα μέσα ενημέρωσης, το δίκαιο και οι πολιτικές σπουδές.
Για χρόνια θεωρούνταν σύμβολο μιας πιο ανοιχτής και δυτικότροπης αντίληψης για την τουρκική εκπαίδευση, κάτι που το έφερε συχνά σε ιδεολογική απόσταση από τον αυξανόμενο συντηρητισμό της πολιτικής εξουσίας.
Πώς οδηγήθηκε στο τέλος
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, η πορεία προς το «λουκέτο» δεν ήταν ξαφνική αλλά αποτέλεσμα μιας μακράς περιόδου πιέσεων, θεσμικών αλλαγών και μεταβολών στον τρόπο λειτουργίας της ανώτατης εκπαίδευσης στην Τουρκία.
Τα τελευταία χρόνια:
- ενισχύθηκε ο κρατικός έλεγχος στα πανεπιστήμια,
- αυξήθηκαν οι παρεμβάσεις στη διοίκηση των ιδρυμάτων,
- περιορίστηκε η ακαδημαϊκή αυτονομία,
- ενώ καταγράφηκαν διώξεις ή απομακρύνσεις πανεπιστημιακών που θεωρήθηκαν επικριτικοί προς την κυβέρνηση.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 επιταχύνθηκε η διαδικασία αναδιάρθρωσης του εκπαιδευτικού τομέα, με το τουρκικό κράτος να αποκτά ακόμη ισχυρότερο έλεγχο πάνω στα πανεπιστήμια.
Το Bilgi βρέθηκε σταδιακά αντιμέτωπο με:
- οικονομικές πιέσεις,
- διοικητικές παρεμβάσεις,
- αλλαγές στο ιδιοκτησιακό και θεσμικό πλαίσιο,
- αλλά και περιορισμούς που επηρέασαν τον ακαδημαϊκό του χαρακτήρα.
Ο ρόλος του Ερντογάν και η πολιτική διάσταση
Η υπόθεση συνδέεται άμεσα με τη συνολική στρατηγική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέναντι στους θεσμούς της χώρας. Από την έναρξη της διακυβέρνησής του, ο Τούρκος πρόεδρος έχει προχωρήσει σε βαθιές αλλαγές στη Δικαιοσύνη, στα μέσα ενημέρωσης, στη δημόσια διοίκηση και στην εκπαίδευση.
Τα πανεπιστήμια θεωρούνται ιδιαίτερα κρίσιμος χώρος πολιτικής και ιδεολογικής επιρροής, καθώς αποτελούν εστίες δημόσιου διαλόγου και διαμόρφωσης νέων κοινωνικών και πολιτικών τάσεων.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι παρεμβάσεις αποσκοπούν:
- στην ενίσχυση της κρατικής εποπτείας,
- στην αντιμετώπιση δικτύων που θεωρούνται απειλή για το κράτος,
- και στη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού συστήματος πιο συμβατού με τις «εθνικές αξίες» της Τουρκίας.
Οι επικριτές του καθεστώτος, ωστόσο, κάνουν λόγο για σταδιακή συρρίκνωση των ακαδημαϊκών ελευθεριών και περιορισμό της πολυφωνίας.
Οι επιπτώσεις για την τουρκική κοινωνία και την εκπαίδευση
Το κλείσιμο ή η αποδυνάμωση πανεπιστημίων όπως το Bilgi έχει ευρύτερες επιπτώσεις πέρα από το ακαδημαϊκό πεδίο.
Πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι η Τουρκία κινδυνεύει να χάσει σημαντικό μέρος του επιστημονικού και ακαδημαϊκού της δυναμικού, καθώς ολοένα περισσότεροι πανεπιστημιακοί και ερευνητές επιλέγουν να εργαστούν στο εξωτερικό.
