Το Ιράν αντιμετωπίζει τριπλή κρίση οικονομική, πολιτική και εξωτερική πίεση από ΗΠΑ και Ισραήλ και ταυτόχρονα διαδηλώσεις ξεσπούν σε όλο το Ιράν λόγω οικονομικής κρίσης, με συγκρούσεις και θανάτους.
Ύστερα από 11 ημέρες κινητοποιήσεων, τουλάχιστον 36 διαδηλωτές έχουν σκοτωθεί και περίπου 2.000 έχουν συλληφθεί, σύμφωνα με την HRANA. Οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας κατέστειλαν βίαια τις διαδηλώσεις, φτάνοντας ακόμη και σε έφοδο σε νοσοκομείο στην επαρχία Ιλάμ την Κυριακή, όπου συνελήφθησαν τραυματισμένοι διαδηλωτές – μια τακτική που χρησιμοποιείται συχνά από τον μηχανισμό ασφαλείας.
Οι ωμές προειδοποιήσεις του Τραμπ εξόργισαν την πολιτική ηγεσία της χώρας, η οποία έκτοτε σκλήρυνε ακόμη περισσότερο τη στάση της απέναντι στις διαδηλώσεις. Η ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας προειδοποιεί εδώ και χρόνια για αμερικανική επιδίωξη αλλαγής καθεστώτος, λέγοντας τόσο στους υποστηρικτές όσο και στους αντιπάλους της ότι ο απώτερος στόχος των δυτικών δυνάμεων είναι η ανατροπή της.
Στην αμερικανική πίεση προστέθηκε και η δήλωση στήριξης προς τους Ιρανούς διαδηλωτές από τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, εξέλιξη που ενίσχυσε την καχυποψία στην Τεχεράνη. Ιρανοί αξιωματούχοι κατήγγειλαν έκτοτε ορισμένους διαδηλωτές ως «ταραχοποιούς», «μισθοφόρους» και «πράκτορες με ξένες διασυνδέσεις».
Το Ιράν «ξύπνησε» το περασμένο Σαββατοκύριακο με εικόνες αμερικανικών δυνάμεων να αποβιβάζονται στο Καράκας, την πρωτεύουσα της Βενεζουέλας, να συλλαμβάνουν τον στενότερο σύμμαχο της Τεχεράνης στην περιοχή, πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο, και να τον μεταφέρουν στις ΗΠΑ, σε μια νυχτερινή επιχείρηση κατά την οποία ο ίδιος και η σύζυγός του σύρθηκαν έξω από το υπνοδωμάτιό τους. Τη Δευτέρα, ο Ντόναλντ Τραμπ εξαπέλυσε τη δεύτερη απειλή του προς το Ιράν μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα, προειδοποιώντας εκ νέου ότι, εάν οι Αρχές σκοτώσουν διαδηλωτές, οι ΗΠΑ θα απαντήσουν.
Η ιρανική ηγεσία, ήδη αντιμέτωπη με εσωτερικές αναταραχές και πολλαπλές κρίσεις, βρίσκεται τώρα μπροστά στο ενδεχόμενο νέας αμερικανικής στρατιωτικής δράσης, μετά τα πλήγματα που δέχθηκαν πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας το περασμένο καλοκαίρι -μια κλιμάκωση που αποδίδεται σε έναν ενθαρρυμένο Αμερικανό πρόεδρο, ο οποίος έχει απειλήσει και άλλους αντιπάλους μετά την επιχείρηση στη Βενεζουέλα.
«Αν αρχίσουν να σκοτώνουν ανθρώπους, όπως έκαναν στο παρελθόν, νομίζω ότι θα δεχθούν πολύ σκληρό πλήγμα από τις ΗΠΑ», δήλωσε ο Τραμπ από το Air Force One.
Διαδηλώσεις στο Ιράν
Οι διαδηλώσεις στο Ιράν ξέσπασαν την περασμένη εβδομάδα, όταν δυσαρεστημένοι έμποροι βγήκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για την κατακόρυφη πτώση του εθνικού νομίσματος. Αρχικά σε μεγάλο βαθμό ειρηνικές και τοπικού χαρακτήρα, οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν γρήγορα σε όλη τη χώρα, καθώς συμμετείχαν και άλλα κοινωνικά στρώματα, οδηγώντας σε αναταραχές σε 88 πόλεις, σε 27 από τις 31 επαρχίες του Ιράν, σύμφωνα με την αμερικανική οργάνωση ακτιβιστών Human Rights Activists News Agency (HRANA). Το καθεστώς ανέπτυξε τελικά την παραστρατιωτική δύναμη Μπασίτζ για να καταστείλει εκατοντάδες διαδηλωτές.
Ο ανώτατος δικαστής του Ιράν προειδοποίησε τους διαδηλωτές ότι δεν θα υπάρξει «καμία επιείκεια για όσους βοηθούν τον εχθρό εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας», ενώ κατηγόρησε το Ισραήλ και τις ΗΠΑ ότι μετέρχονται υβριδικών μεθόδων, προκειμένου να διαταράξουν την ομαλότητα στη χώρα.
«Μετά τις ανακοινώσεις του Ισραήλ και του προέδρου των ΗΠΑ, δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για όσους βγαίνουν στους δρόμους για ταραχές και αναταραχές» δήλωσε ο Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζέι, επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας του Ιράν, σύμφωνα με κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Την ίδια ώρα, το φως της δημοσιότητας βλέπει ένα βίντεο, στο οποίο φέρεται να έχει καταγραφεί η στιγμή της δολοφονίας του Μαχμούντ Χακικάτ, διοικητή αστυνομικού τμήματος στο Ιρανσάχρ του Ιράν. Ο Μαχμούντ Χακικάτ ήταν πρώην επικεφαλής της Υπηρεσίας Πληροφοριών της πόλης.
«Η διαμαρτυρία είναι θεμιτή, αλλά άλλο πράγμα η διαμαρτυρία και άλλο η ταραχή. Μιλάμε με τους διαδηλωτές. Οι αξιωματούχοι πρέπει να μιλούν με τους διαδηλωτές. Δεν έχει νόημα όμως να μιλάς με έναν ταραχοποιό» έγραψε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα στην πλατφόρμα X ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. «Οι ταραχοποιοί πρέπει να μπουν στη θέση τους».
Όταν το Ισραήλ εξαπέλυσε αιφνιδιαστικά επίθεση κατά του Ιράν το περασμένο καλοκαίρι, το βάθος της διείσδυσης αποκαλύφθηκε όταν έγινε γνωστό ότι Ισραηλινοί πράκτορες είχαν περάσει λαθραία όπλα στη χώρα και τα χρησιμοποίησαν για να πλήξουν στόχους υψηλής αξίας από το εσωτερικό του ιρανικού εδάφους.
Οι ιρανικές αρχές συνέλαβαν δεκάδες άτομα και εκτέλεσαν τουλάχιστον 10 μετά τον πόλεμο. Τη Δευτέρα, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι ένας άνδρας συνελήφθη στην Τεχεράνη με την κατηγορία της συνεργασίας με την ισραηλινή υπηρεσία πληροφοριών – Μοσάντ.
Το Ιράν αντιμετωπίζει μια «τριπλή κρίση». Μέχρι πρότινος το Ιράν βρισκόταν αντιμέτωπο με οικονομική και πολιτική κρίση, αλλά πλέον δέχεται και εξωτερική πίεση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, με την απειλή μιας νέας στρατιωτικής σύγκρουσης να πλανάται.
Παρόμοια αλλά διαφορετικά
Υπό την ηγεσία του πρώην προέδρου Ούγκο Τσάβες και αργότερα του Νικολάς Μαδούρο, η Βενεζουέλα εξελίχθηκε στον στενότερο σύμμαχο του Ιράν στο δυτικό ημισφαίριο. Βαθείς οικονομικοί δεσμοί και εκτεταμένη στρατιωτική συνεργασία ένωσαν τους δύο υπό καθεστώς κυρώσεων αντιπάλους των ΗΠΑ.
Καθώς η Βενεζουέλα κατέρρεε υπό το βάρος των κυρώσεων, η Τεχεράνη, πολύ πιο έμπειρη στη διαχείριση της αμερικανικής «μέγιστης πίεσης», έστειλε δεξαμενόπλοια με ιρανική σημαία για να βοηθήσει στη μεταφορά βενεζουελανικού πετρελαίου. Οι δύο χώρες υπέγραψαν δεκάδες διμερείς συμφωνίες, μεταξύ των οποίων και μια 20ετής συμφωνία συνεργασίας για την επισκευή και αναβάθμιση διυλιστηρίων, καθώς και για την ενίσχυση των στρατιωτικών τους σχέσεων.
Πιο πρόσφατα, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης είχε σχεδιάσει την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής για το μετρό του Καράκας, πριν τελικά αποχωρήσει από το έργο.
Οι έντονες ομοιότητες ανάμεσα στα δύο καθεστώτα έχουν οδηγήσει πολλούς παρατηρητές να στρέψουν το βλέμμα τους προς το Ιράν και να αναρωτηθούν εάν ο καταπονημένος Χαμενεΐ θα μπορούσε να έχει παρόμοια μοίρα.
Και οι δύο χώρες διαθέτουν τεράστια αποθέματα πετρελαίου και πλούσιο ορυκτό πλούτο, ενώ εδώ και χρόνια αυτοπροσδιορίζονται ως αντι-ιμπεριαλιστικοί αντίπαλοι των ΗΠΑ. Και οι δύο έχουν υποστεί συντριπτικές αμερικανικές κυρώσεις που οδήγησαν σε οικονομική κατάρρευση. Ο Τραμπ έχει εκδώσει άμεσες απειλές και κατά των δύο καθεστώτων, αυξάνοντας την πίεση τόσο στην Τεχεράνη όσο και στο Καράκας.
Οι διαφορές, ωστόσο, είναι ουσιώδεις. Το Ιράν είναι θεοκρατική δημοκρατία με ιδεολογική βάση το σιιτικό Ισλάμ, ενώ η Βενεζουέλα είναι ένα σοσιαλιστικό και κοσμικό καθεστώς.
Το Ιράν ενδέχεται να είναι καλύτερα προετοιμασμένο απέναντι σε μια απόπειρα αλλαγής καθεστώτος από το εξωτερικό απ’ ό,τι ήταν η Βενεζουέλα. Έχοντας επί χρόνια προεξοφλήσει ένα αμερικανικό σχέδιο ανατροπής, η Ισλαμική Δημοκρατία οικοδόμησε ένα δίκτυο ένοπλων πληρεξουσίων για να προβάλλει ισχύ στη Μέση Ανατολή και να θωρακιστεί, ενώ ανέπτυξε και σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες, όπως προηγμένα drones και βαλλιστικούς πυραύλους.
«Όλα τα αμερικανικά κέντρα και οι δυνάμεις σε ολόκληρη την περιοχή θα αποτελούν νόμιμους στόχους για εμάς ως απάντηση σε οποιαδήποτε ενδεχόμενη ενέργεια», προειδοποίησε ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ.
Στο εσωτερικό του Ιράν, τόσο οι υποστηρικτές όσο και οι αντίπαλοι του καθεστώτος εμφανίζονται εξαιρετικά επιφυλακτικοί απέναντι σε οποιαδήποτε ξένη επέμβαση. Παρά τον 12ήμερο πόλεμο κατά του Ιράν το περασμένο καλοκαίρι, προσωπικότητες από όλο το πολιτικό φάσμα συσπειρώθηκαν σε μια σπάνια επίδειξη ενότητας, καταγγέλλοντας το Ισραήλ για τα πλήγματα στη χώρα τους.
Ακόμη και αν επιχειρηθεί αλλαγή καθεστώτος, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα παραχθούν τα αποτελέσματα που ενδεχομένως επιθυμούν οι αντίπαλοι του Ιράν.
Η περίπτωση της Βενεζουέλας θα είναι πολύ σημαντική για την Ισλαμική Δημοκρατία και για τον κόσμο, προκειμένου να φανεί πώς η απομάκρυνση της κορυφής της ηγεσίας δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην σε ουσιαστική αναπροσανατολισμό των πολιτικών του συστήματος. Για τους ηγέτες του Ιράν, ο πόλεμος του περασμένου καλοκαιριού αποτέλεσε ακόμη μία επιβεβαίωση αυτού που υποστηρίζουν εδώ και δεκαετίες: ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ αποτελούν προσχήμα για την τελική ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η σύγκρουση, όπως υπονοεί ο Χαμενεΐ, είναι αναπόφευκτη.
«Όσοι υποστήριζαν ότι η λύση στα προβλήματα της χώρας βρίσκεται στη διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ είδαν τι συνέβη. Την ώρα που το Ιράν διαπραγματευόταν με τις ΗΠΑ, η αμερικανική κυβέρνηση προετοίμαζε στο παρασκήνιο σχέδια πολέμου», έγραψε το Σάββατο στην πλατφόρμα X. «Δεν θα υποκύψουμε στον εχθρό».
