Ο εμβληματικός σιδηρόδρομος του Οδοντωτού, δεν υπήρξε μόνο ένα μέσο μεταφοράς, αλλά βασικός πυλώνας της τουριστικής δραστηριότητας που κρατούσε «ζωντανή» την περιοχή της Αχαίας.
Το «λουκέτο» του δεν ήρθε απλώς να βάλει τέλος σε μία ιστορική διαδρομή 130 ετών, αλλά πυροδότησε έντονους κραδασμούς στην τοπική κοινωνία, που βλέπει ένα κρίσιμο αναπτυξιακό της εργαλείο να τίθεται εκτός λειτουργία και σήμερα, η σιωπή στις ράγες συνοδεύεται από κινητοποιήσεις.
Τοπικοί παράγοντες, δήμοι, Περιφέρεια και κάτοικοι ζητούν απαντήσεις και λύσεις για το μέλλον ενός έργου που για δεκαετίες αποτέλεσε έναν «θησαυρό», ενώ την ίδια ώρα, ερωτήματα δημιουργεί έγγραφο του ΟΣΕ από το 2024, στο οποίο αναφερόταν πως χωρίς άμεσες παρεμβάσεις στα επισφαλή σημεία και έργα υποδομής στο δίκτυο, η γραμμή θα οδηγούνταν αναπόφευκτα σε διακοπή.
Η απόφαση του ΟΣΕ για την επ’ αόριστον αναστολή λειτουργίας του Οδοντωτού, λόγω των κατολισθήσεων και των βλαβών στο τροχαίο υλικό, ήρθε μόλις λίγες ημέρες μετά τη συμπλήρωση 130 χρόνων από την έναρξή του, προσδίδοντας ακόμη πιο βαρύ συμβολισμό στην εξέλιξη. Για τους κατοίκους, δεν αποτελούσε απλώς ένα τουριστικό αξιοθέατο, αλλά ένα ζωντανό κομμάτι ιστορίας, ταυτότητας και ανάπτυξης, του οποίου η απουσία αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό, αφού πέρασε παραπάνω από ένας αιώνας, από την στιγμή που το τρένο «σφύριξε» για πρώτη φορά, διασχίζοντας τη μαγευτική διαδρομή των 22,3 χιλιομέτρων.
Σύμφωνα με πηγές του ΟΣΕ, το «λουκέτο» κρίθηκε απολύτως αναγκαίο για τον διαχειριστή της σιδηροδρομικής υποδομής, τουλάχιστον μέχρι να πραγματοποιηθεί νέα αξιολόγηση των συνθηκών στην περιοχή και να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες γεωλογικές μελέτες στον περιβάλλοντα χώρο του Χελμού.
«Το 2009 είχε γίνει ένα έργο ριζικής ανακαίνισης»
«Η εξέλιξη αυτή είναι δολοφονική», ανέφερε στο enikos.gr ο κ. Γιαννής Καραπαναγιώτης, πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων Οδοντωτού Σιδηροδρόμου, εκφράζοντας την έντονη αντίδρασή του στην απόφαση, την οποία, όπως σημείωσε, δεν ανέμενε. «Πώς τον καταντήσαμε έτσι τον σιδηρόδρομο;» διερωτήθηκε, υπογραμμίζοντας πως, ως «σιδηροδρομικός» τρίτης γενιάς, γνωρίζει σε βάθος τα προβλήματα και τις ανάγκες της γραμμής.
Ήταν 2009, όταν είχαν ολοκληρωθεί τα έργα ανακαίνισης της υποδομής και ήρθαν και τα καινούργια τρένα. Όπως λέει ο κ. Καραπαναγιώτης, εκτελούνταν 5 δρομολόγια, τρία τις καθημερινές και δύο τα Σαββατοκύριακα. «Από τον περασμένο Οκτώβριο, μείναμε με δύο ζεύγη δρομολογίων, και τώρα με τίποτα, αφού κανείς δεν φρόντισε να μην φτάσουμε σε αυτό το σημείο. Το 2009 είχε γίνει ένα έργο ριζικής ανακαίνισης, σαν να ξεκίνησε μία καινούργια εποχή, με καινούργια γραμμή και καινούργια τρένα. Συνολικά 17 χρόνια μετά, μας λένε ότι υπάρχει πρόβλημα, ενώ είναι πάρα πολύ μικρό το χρονικό διάστημα». Μιλώντας για το παρελθόν, αναφέρεται στα προληπτικά μέτρα, τα οποία, με την πάροδο του χρόνου, εξαφανίστηκαν.
«Για να έχουμε ένα ασφαλές ταξίδι με τον Οδοντωτό, πρέπει να έχουμε δύο πολύ συγκεκριμένα πράγματα. Μας αφορά η κατάσταση της υποδομής, δηλαδή της γραμμής, και να κινείται πάνω τους ένα καλό τρένο. Ο βασικός τομέας για εμένα που έχει συρρικνωθεί, είναι αυτός της πρόληψης. Παλαιότερα, είχαμε στο Διακοπτό ομάδα γραμμής/υποδομής που έκανε έργα συντήρησης στο δίκτυο, με άρτια καταρτισμένο προσωπικό, με φύλακες γραμμής που τις έλεγχαν και λάμβαναν προληπτικά μέτρα. Αυτή τη στιγμή που μιλάμε, στο Διακοπτό υπάρχει ένας εργαζόμενος στη γραμμή και δύο με μπλοκάκια, για να συντηρήσουν 22 χλμ, ενώ στο μηχανοστάσιο Διακοπτού, από 20 άτομα προσωπικό με ξεχωριστές ειδικότητες, τώρα έχουμε 5-6 άτομα. Πώς λοιπόν θα κάνουμε πρόληψη, όταν δεν έχουμε το απαιτούμενο προσωπικό; Εμείς δουλεύαμε υπό προϋποθέσεις συνεργασίες όλοι οι κλάδοι, και πετυχαίναμε το καλύτερο για τον Οδοντωτό, δηλαδή, να κινείται 130 χρόνια με απόλυτη ασφάλεια».
«Εξήγγειλαν προληπτικά αντιδιαβρωτικά έργα και δεν έγινε τίποτα»
Για την ιστορία, πρόκειται για ένα από τα σπάνια τρένα στον κόσμο, πήρε το όνομά του από τα «δόντια» που χρησιμοποιεί για να σκαρφαλώσει στο βουνό και να προσαρμόζεται στις μεγάλες κλίσεις του εδάφους: Ο Οδοντωτός Διακοπτού – Καλαβρύτων ήταν ένα αξιοθέατο σε ράγες που ένωνε τις περιοχές με την φύση. «Είμαι “σιδηροδρομικός” τρίτης γενιάς, και αισθάνομαι μία πίκρα, μία αγανάκτηση για όλα αυτά. Δίπλα στον σταθμό του Διακοπτού, υπάρχει ένα παλιό κτίριο που καταφέραμε να το ανακαινίσουμε και στεγάζουμε ένα μικρό μουσείο με υλικό που έχουμε συγκεντρώσει. Πέρυσι πέρασαν από τον Οδοντωτό 200 σχολεία, φοιτητές, σπουδαστές και ξεκίνησε και η μεγάλη τουριστική κίνηση. Φέτος, ο σταθμός είναι “νεκρός”. Είχαμε 200.000 επισκέπτες τον χρόνο. Δεν υπάρχει φυλή και χρώμα ανθρώπου που να μην έχει περάσει από τον Οδοντωτό».
Ο κ. Καραπαναγιώτης τονίζει πως πρέπει να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα για να μπει ο Οδοντωτός ξανά στις ράγες, ενώ επισημαίνει πως υπάρχουν μεγάλες ευθύνες. «Είχαν εκπονήσει μελέτες για έργα στα πρανή των βουνών. Εξήγγειλαν προληπτικά αντιδιαβρωτικά έργα και δεν έγινε τίποτα. Μείναμε στις μελέτες, και τώρα έχουμε μία ανακοίνωση από τον ΟΣΕ για την επ’ αόριστον αναστολή λειτουργίας. Πότε θα γίνουν όλα αυτά; Αφού υπήρχαν τα προβλήματα εδώ και χρόνια γιατί δεν έκαναν γεωλογικές μελέτες; Έπρεπε να φτάσουμε στον οριστικό αποκλεισμό του τρένου και να “βουλιάξει” μια ολόκληρη κοινωνία;» αναρωτιέται και προσθέτει:
«Δεν είμαι αισιόδοξος ότι θα καταφέρουμε να λειτουργήσει ξανά, εάν κρίνω από άλλες καταστάσεις και γενικότερα πώς αντιμετωπίζεται ο σιδηρόδρομος στη χώρα μας. Εμείς πάντως, μαζί με τους τοπικούς παράγοντες, θα συνεχίσουμε τον αγώνα μας μέσω συγκεντρώσεων και συσκέψεων. Και εμείς αντιμετωπίζαμε προβλήματα στην ορεινή γραμμή, αλλά γίνονταν οι προληπτικές εργασίες συντήρησης. Λυπάμαι ειλικρινά, γιατί εμείς κληρονομήσαμε αυτό το μοναδικό έργο και το υπηρετήσαμε. Η ευχή μας είναι να το παραδώσουμε, έτσι όπως το παραλάβαμε, στα παιδιά μας και στα εγγόνια μας».
«Όλοι γνώριζαν από το 2024»
Από την πλευρά του, ο κ. Γιώργος Μπέσκος, πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αιγίου, μέσω ανάρτησής του στο Facebook, δημοσίευσε ένα έγγραφο του ΟΣΕ της 28ης Μαρτίου 2024, που εκδόθηκε ως απάντηση σε αναφορά και κοινοποιήθηκε σε σειρά υπουργείων και αρμόδιων υπηρεσιών, για την κατάσταση στη γραμμή του Οδοντωτού Σιδηροδρόμου Διακοπτού – Καλαβρύτων.
«Όλοι γνώριζαν από το 2024» τονίζει ο ίδιος. «Στο εν λόγω έγγραφο επισημαίνεται: Για την αντιμετώπιση του προβλήματος των κατολισθήσεων, (του οποίου είμαστε “αποδέκτες” λόγω αστάθειας των πρανών μακριά από την γραμμή), επί της σιδηροδρομικής γραμμής Διακοπτού – Καλαβρύτων, ο ΟΣΕ προχώρησε στην υπογραφή της 2383/2024 Σύμβασης που θα ολοκληρωθεί στις 15 Απριλίου 2024, με αντικείμενο «Γεωλογική διερεύνηση επισφαλών σημείων στη γραμμή Διακοπτό – Καλάβρυτα μετά τις φυσικές καταστροφές που σημειώθηκαν το έτος 2023» από το Πανεπιστήμιο Πατρών, με την οποία πρόκειται να γίνει γεωλογική μελέτη με χρήση νέων τεχνολογιών, που θα συλλέγει δεδομένα της τρέχουσας κατάστασης για τον εντοπισμό περιοχών δυνητικά ασταθών, με στόχο την πρόταση μέτρων για την αύξηση της ανθεκτικότητας της υποδομής της σιδηροδρομικής γραμμής έναντι αστοχιών».
«Αν δεν προχωρήσουν οι μελέτες και τα έργα…»
Ο κ. Μπέσκος προσθέτει: «Το ίδιο έγγραφο περιγράφει και τα έργα που απαιτούνται για την προστασία της γραμμής: “Οι λύσεις μπορεί να περιλαμβάνουν υιοθέτηση τεχνικών αύξησης της φυσικής διατομής, κατασκευή αντιστηρίξεων, πλέγματα ανάσχεσης καταπτώσεων και λοιπά τεχνικά έργα”, και το σημαντικότερο σημείο: “Από τον χρόνο και την ταχύτητα εκκίνησης των εν λόγω έργων εξαρτάται η μη επανάληψη αντίστοιχης περίπτωσης διακοπής λειτουργίας της γραμμής στο άμεσο μέλλον“.
Δηλαδή από το 2024 το ίδιο το κράτος είχε καταγράψει ότι αν δεν προχωρήσουν άμεσα οι μελέτες και τα έργα, η λειτουργία της γραμμής θα τεθεί σε κίνδυνο και μπορεί να οδηγηθεί ακόμη και σε διακοπή λειτουργίας, κάτι που είχε ήδη επισημανθεί θεσμικά από τον ΟΣΕ. Στο ίδιο έγγραφο αναφέρεται επίσης ότι για παρεμβάσεις που σχετίζονται με την προστασία του Βουραϊκού ποταμού και τα αντιπλημμυρικά έργα».
«Ζητώ να παρέμβει ο Πρωθυπουργός»
Ο Δήμαρχος Καλαβρύτων, Θανάσης Παπαδόπουλος μιλώντας στο enikos.gr ανέφερε πως πρόκειται για μία απόφαση καταδίκης για όλη την περιοχή. Όπως λέει, ο Οδοντωτός πέρα από την ιστορία και την σύνδεσή του με την πόλη, δεν σταμάτησε ποτέ να λειτουργεί ούτε στην Κατοχή. «Είναι ένα τρένο το οποίο δημιουργήθηκε επί Τρικούπη το 1896, σχεδιάστηκε από γαλλική και ιταλική εταιρεία, κατασκευάστηκε από Γάλλους και περνάει από το φαράγγι. Σχεδιάστηκε με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι ασφαλής η διαδρομή του καθ’ όλη την διάρκεια των 22 χλμ».
Παράλληλα επισημαίνει, πως χάνεται ένας τρόπος ώστε να προβάλλεται ο τόπος και η ιστορία της περιοχής, αφού ο Οδοντωτός «είναι γνωστός σε όλο τον κόσμο, με χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Είναι μία απόφαση που θεωρώ ότι δεν “στέκεται” και δεν ξέρω πώς θα την πάρουν πίσω. Τόσο το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, όσο και ο κ. Κυρανάκης, δεν έχουν αναφέρει τίποτα έως τώρα, ενώ η οικονομία της περιοχής καταστρέφεται και υπολογίζεται ζημιά γύρω στο 70%».
«Δεν κάνουν συντήρηση»
Όπως λέει, μαζί με τον Δήμο Αιγίου και την Περιφέρεια Δυτική Ελλάδος, δίνουν τον δικό τους αγώνα από την πρώτη ημέρα, τον οποίο θα συνεχίσουν και το επόμενο διάστημα. «Όχι μόνο είμαι αισιόδοξος ότι θα αλλάξει η κατάσταση, αλλά είμαστε σίγουρος ότι θα κάνουν πίσω. Δεν μπορεί να γίνει μία τέτοια παρέμβαση, σε ένα τέτοιο τρένο, με τέτοια ιστορία. Πρόκειται για ένα μνημείο πολιτισμού, είναι η “ζωή των Καλαβρύτων”. Πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους, και να μας δείξουν με χαρτιά, με τιμολόγια, τις δαπάνες των τελευταίων ετών. Να μας αποδείξει και η Hellenic Train τι έχει γίνει. Μέσα σε 15 χρόνια έχουμε προβλήματα; Δεν κάνουν συντήρηση».
Επιπλέον, ο κ. Παπαδόπουλος ενώ κάνει λόγο για έναν «θησαυρό», την ίδια ώρα αναρωτιέται τι θα απογίνουν οι συρμοί, αλλά και πώς και πού θα πραγματοποιηθούν οι γεωλογικές έρευνες. «Χρειάζονται αυτές οι έρευνες; Ποιος το υπογράφει αυτό; Δεν γίνεται όταν υπάρχει ένα πρόβλημα, αντί να λύνεται, ή να λύνεται πριν καν φτάσουμε σε οριακό σημείο, απλώς να κλείνουμε την γραμμή. Οι ισχυρισμοί τους για την αναστολή λειτουργίας, δεν είναι πραγματικοί. Δεν έχουν προσωπικό, δεν έχουν εργάτες γραμμής, και δεν έχουν κόψει ούτε τα χόρτα. Εμείς τα κόβουμε».
Ο δήμαρχος, από την πλευρά του, ζητεί τα τιμολόγια των τελευταίων 10 ετών, ενώ απαιτεί ενημέρωση για τις μηχανικές βλάβες, καθώς και τι έχει γίνει για αυτές. «Παράλληλα, αυτό που ζητώ είναι να παρέμβει ο Πρωθυπουργός, γιατί ο Οδοντωτός δεν υπάρχει πουθενά στην Ευρώπη, και εμείς τον χάσαμε».
