Kανείς δεν γνωρίζει ποιος θα μπορούσε να διαδεχθεί τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ σε περίπτωση κατάρρευσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, καθώς κανείς δεν φαίνεται να έχει ένα οργανωμένο σχέδιο. Παρά την ένταση των κινητοποιήσεων και τη φθορά του καθεστώτος, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής ξεκάθαρος διάδοχος ή ενιαίο πολιτικό μπλοκ με καθολική αποδοχή, γεγονός που καθιστά την επόμενη ημέρα εξαιρετικά αβέβαιη.
Σύμφωνα με ανάλυση του “Fox News”, η επόμενη μέρα στο Ιράν θα εξαρτηθεί λιγότερο από πρόσωπα και περισσότερο από το αν θα υπάρξουν ρήγματα στις δυνάμεις ασφαλείας και αν η αντιπολίτευση καταφέρει να μετατρέψει τη λαϊκή οργή σε οργανωμένη πολιτική πρόταση.
Τα βασικά σενάρια διαδοχής περιλαμβάνουν εξόριστες ηγεσίες, οργανωμένες αντιπολιτευτικές ομάδες, αλλά και πιθανή παρέμβαση στρατιωτικών δομών:
Μαριάμ Ρατζαβί και οι Mujahedin-e Khalq (MEK)
Η Μαριάμ Ρατζαβί, επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης του Ιράν, ηγείται μιας από τις παλαιότερες και πιο οργανωμένες αντιπολιτευτικές ομάδες, των Mujahedin-e Khalq (MEK). Η οργάνωση έχει κατά καιρούς λάβει δημόσια στήριξη από δυτικούς πολιτικούς, όπως ο Μάικ Πενς και ο Μάικ Πομπέο, προβάλλοντας ένα σχέδιο μετάβασης σε μια δημοκρατική, κοσμική δημοκρατία.
Σύμφωνα με τη Ρατζαβί, η τρέχουσα εξέγερση έχει εξαπλωθεί σε περίπου 190 πόλεις, προκαλώντας σοβαρούς κραδασμούς στο καθεστώς. Όπως υποστηρίζει, οι «Μονάδες Αντίστασης» της MEK, σε συνεργασία με πολίτες, έχουν καταφέρει κατά διαστήματα να ελέγξουν τμήματα πόλεων, έστω και προσωρινά, κάτι που – όπως λέει – συνιστά πρόβα για την τελική απελευθέρωση της χώρας.
Όπως αναφέρει σε σημερινή δήλωσή της, παρά τις δηλώσεις Χαμενεΐ πως δεν πρόκειται να υποχωρήσει, η βούληση του λαού αποδεικνύεται ισχυρότερη από τους Φρουρούς της Επανάστασης και τον κατασταλτικό μηχανισμό του κράτους. Παράλληλα, η ίδια αναγνωρίζει το βαρύ τίμημα των κινητοποιήσεων, με πολλούς νέους να χάνουν τη ζωή τους, κάνοντας λόγο για έναν αγώνα που στοχεύει σε μια ζωή με αξιοπρέπεια, ισότητα των φύλων και σαφή διαχωρισμό κράτους και θρησκείας.
Ωστόσο, επικριτές επισημαίνουν ότι η πραγματική επιρροή της MEK στο εσωτερικό του Ιράν παραμένει περιορισμένη, ενώ το παρελθόν και η ιδεολογία της οργάνωσης συνεχίζουν να προκαλούν έντονες αντιδράσεις.
Ρεζά Παχλαβί: Ο εξόριστος πρώην διάδοχος του θρόνου
Ένα δεύτερο, ιδιαίτερα προβεβλημένο σενάριο αφορά τον Ρεζά Παχλαβί, πρωτότοκο γιο του τελευταίου Σάχη και πρώην διάδοχο της ιρανικής μοναρχίας. Σχεδόν πέντε δεκαετίες μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, το όνομά του επανέρχεται δυναμικά, καθώς επιχειρεί να εμφανιστεί ως πολιτικός εκφραστής της λαϊκής δυσαρέσκειας.
Ο Παχλαβί, που ζει στις ΗΠΑ, κάλεσε το Σάββατο σε μαζικές κινητοποιήσεις, γενική απεργία σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας και κλιμάκωση των διαμαρτυριών με στόχο την κατάληψη των κέντρων των πόλεων. Συνθήματα υπέρ της επιστροφής του – ακόμη και υπέρ της μοναρχίας– ακούστηκαν σε διαδηλώσεις σε πολλές ιρανικές πόλεις, αποτυπώνοντας το βάθος της κρίσης του καθεστώτος.
Παρότι ο ίδιος δηλώνει ότι δεν επιδιώκει την αποκατάσταση της μοναρχίας, αλλά έναν δημοκρατικό μετασχηματισμό μέσω συνταγματικής διαδικασίας, παραμένει διχαστική φιγούρα. Αναλυτές επισημαίνουν ότι δεν είναι σαφές αν η αυξημένη απήχησή του αντανακλά πραγματική στήριξη ή κυρίως την απόγνωση μιας κοινωνίας που δεν βλέπει άλλες εναλλακτικές. Επιπλέον, η απουσία συγκεκριμένου σχεδίου διακυβέρνησης ενισχύει τον σκεπτικισμό ακόμη και μεταξύ υποστηρικτών του.
Εσωτερικές ηγεσίες και στρατιωτικές δομές
Ένα τρίτο σενάριο αφορά την πιθανότητα ανάληψης ελέγχου από τμήματα του κρατικού μηχανισμού, όπως οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC), οι πολιτοφυλακές Basij ή ακόμη και μονάδες του τακτικού στρατού, σε περίπτωση κατάρρευσης της πολιτικής ηγεσίας.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει σε «αλλαγή προσώπων χωρίς αλλαγή καθεστώτος», διατηρώντας την πραγματική εξουσία στα χέρια ένοπλων ελίτ και περιορίζοντας τις πιθανότητες ουσιαστικού δημοκρατικού μετασχηματισμού.
Πολιτικοί κρατούμενοι και εσωτερική αντιπολίτευση
Παρά το έντονο διεθνές ενδιαφέρον για φυλακισμένους ακτιβιστές και αντιφρονούντες, ειδικοί τονίζουν ότι η μακροχρόνια καταστολή έχει σχεδόν εξαλείψει τη δυνατότητα ανάδειξης ισχυρών πολιτικών ηγεσιών από το εσωτερικό της χώρας, χωρίς ευρύτερη οργανωτική υποστήριξη, καθώς οι περισσότεροι φυλακίστηκαν ή θανατώθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες.
Ωστόσο, δεν υπάρχει ένας σαφής διάδοχος του Αλί Χαμενεΐ με έτοιμο σχέδιο και ευρεία αποδοχή. Η δυναμική παραμένει ρευστή και η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη των διαδηλώσεων, το ενδεχόμενο ρηγμάτων στις δυνάμεις ασφαλείας και την ικανότητα της αντιπολίτευσης να μετατρέψει την κοινωνική οργή σε βιώσιμη πολιτική πρόταση για το μέλλον του Ιράν.
