Στην είσοδο της αεροπορικής βάσης Χμεϊμίμ στη δυτική Συρία, ένα πορτρέτο του Βλαντιμίρ Πούτιν παρακολουθεί τα πάντα. Τις τελευταίες ημέρες, το Κρεμλίνο έχει αποσύρει εκατοντάδες στρατεύματα και στρατιωτικά οχήματα από άλλα μέρη της Συρίας, σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να συγκεντρώσει δυνάμεις εκεί.
Ο διάδρομος προσγείωσης είναι ο ίδιος που χρησιμοποίησε ο Μπασάρ αλ Άσαντ για να διαφύγει στη Μόσχα. Από την κατάρρευση του αιμοσταγούς καθεστώτος του, η παρουσία της Ρωσίας στη Συρία έχει βυθιστεί στην αβεβαιότητα. Πολλοί υπέθεταν ότι η Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS), η ισχυρότερη ομάδα ανταρτών μεταξύ εκείνων που ανέτρεψαν το παλιό καθεστώς, θα εκδίωκε τις ρωσικές δυνάμεις.
Ωστόσο, σύμφωνα με ρεπορτάζ του The Economist, οι δύο πλευρές έχουν τώρα ξεκινήσει διαπραγματεύσεις. Ένα στέλεχος της HTS με γνώση των συνομιλιών υποστηρίζει ότι η ομάδα είναι πραγματίστρια σχετικά με τις μελλοντικές σχέσεις της Συρίας με τη Ρωσία. Η HTS έχει παραδεχθεί ότι πιθανότατα θα επιτρέψει στη Ρωσία να διατηρήσει κάποιες ή όλες τις βάσεις της.
Επίσης, είναι πιθανό να σεβαστεί τη ρωσική μίσθωση στο λιμάνι της Ταρτούς, περίπου 80 χιλιόμετρα νότια της Χμεϊμίμ. Αυτό σημαίνει ότι η Ρωσία θα διατηρήσει πρόσβαση στη μοναδική της σημαντική ναυτική βάση στη Μεσόγειο. Η HTS επίσης αναγνωρίζει ότι είναι απίθανο να δει τον Άσαντ να εκδίδεται (δεν έχει γίνει επίσημο αίτημα). «Δεν υπάρχουν κόκκινες γραμμές: αυτό βασίζεται σε συμφέροντα, όχι σε ιδεολογία», δηλώνει η ίδια πηγή στον Economist.
Οι βάσεις και το λιμάνι της Ταρτούς
Η Ρωσία, υπό τον Βλαντιμίρ Πούτιν, επενέβη στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας από το 2015, για να στηρίξει τον Άσαντ σε μια εποχή που φαινόταν πως το καθεστώς του θα έπεφτε. Σε αντάλλαγμα, ο Πούτιν εξασφάλισε διάφορες στρατιωτικές βάσεις. Οι δύο πιο σημαντικές ήταν η βάση T4 στην έρημο της Χομς και η αεροπορική βάση Χμεϊμίμ. Ακόμα πιο σημαντικό, το 2017, οι Ρώσοι υπέγραψαν μίσθωση 49 ετών για το λιμάνι της Ταρτούς, όπου διατηρούν παρουσία από τη δεκαετία του 1970.
Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, η ρωσική αεροπορία σφυροκόπησε καθημερινά τις περιοχές που κρατούνταν από αντάρτες, σκοτώνοντας χιλιάδες Σύρους και διατηρώντας τον Άσαντ στην εξουσία. Όταν ο Άσαντ διέφυγε από τη Συρία, η Μόσχα ήταν το μόνο μέρος που του πρόσφερε καταφύγιο. Στην εβδομάδα μετά την πτώση του καθεστώτος, ρωσικά μεταγωγικά αεροσκάφη συνέχισαν να απομακρύνουν πρώην αξιωματούχους του καθεστώτος, συμπεριλαμβανομένων πρώην υπουργών, καθώς και μέλη της οικογένειας Άσαντ και των Μαχλούφ (συγγενείς που χρηματοδότησαν τον πρώην δικτάτορα και διαχειρίζονταν τη χώρα) έναντι υπέρογκων αμοιβών.
Στην πρώτη του δήλωση, τη Δευτέρα, ο Άσαντ ανέφερε ότι διέφυγε από τη χώρα μέσω της Χμεϊμίμ με ρωσική βοήθεια στις 8 Δεκεμβρίου, όταν έγινε σαφές ότι «οι τελευταίες θέσεις του στρατού είχαν πέσει».
Τις τελευταίες ημέρες, οι ρωσικές δυνάμεις στο έδαφος της Συρίας αναγκάστηκαν να συντονιστούν με την HTS, μια οργάνωση που η κυβέρνησή τους μέχρι πρόσφατα θεωρούσε τρομοκρατική. Οι ρωσικές βάσεις έχουν περικυκλωθεί από τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης. Ένας αξιωματούχος της HTS λέει ότι μερικές από αυτές έχουν ξεμείνει από φαγητό και νερό. Σκουπίδια και λύματα συσσωρεύονται. Η HTS παρέχει ασφάλεια σε ρωσικά κομβόι που εκκενώνουν τη βάση T4 προς τη Χμεϊμίμ.
Τα ανταλλάγματα
Στο χωριό Χμεϊμίμ, τα καταστήματα έχουν πινακίδες στα ρωσικά. Οι στρατιώτες της βάσης ξοδεύουν ρούβλια σε καφετέριες και φαρμακεία. Κάποιοι καταστηματάρχες έμαθαν λίγα ρωσικά. Για σχεδόν μια δεκαετία, η παρουσία της Ρωσίας ήταν καλοδεχούμενη, παρά τον καθημερινό θόρυβο των αεροσκαφών που βομβάρδιζαν νοσοκομεία σε περιοχές ανταρτών. Όμως πολλοί Σύροι βράζουν από οργή. Σε άλλη είσοδο της βάσης, μια ομάδα νευρικών μαχητών της HTS φυλάει σκοπιά. «Η Ρωσία είναι τρομοκρατικό κράτος», λέει ένας από αυτούς. «Ελπίζω να φύγουν».
Η Ρωσία έχει δηλώσει ότι θα παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια στη Συρία με αντάλλαγμα τη διατήρηση πρόσβασης στο λιμάνι της Ταρτούς και την αεροπορική βάση Χμεϊμίμ. Αλλά οι νέοι ηγέτες της Συρίας λένε ότι αυτό δεν θα είναι αρκετό. Θέλουν διπλωματικούς και οικονομικούς δεσμούς με τη Ρωσία, οι οποίοι θα προσφέρουν τουλάχιστον κάποια σύνδεση με τον έξω κόσμο. Εν τω μεταξύ, η Ουκρανία, με την οποία η Ρωσία διεξάγει μακρύ και αιματηρό πόλεμο, έχει προσφέρει σιτάρι.
Οι νέοι ηγέτες της Συρίας αντιμετωπίζουν δύσκολες αποφάσεις. Ο αξιωματούχος της HTS λέει ότι η ομάδα θέλει να ισορροπήσει τις εξωτερικές δυνάμεις που ανταγωνίζονται για επιρροή. Δεν επιθυμεί να ευθυγραμμιστεί πλήρως με κάποια δύναμη. Αλλά θέλει διεθνή αναγνώριση. Τα μέλη της HTS αναφέρονται συχνά στην απομόνωση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν ως προειδοποιητικό παράδειγμα.
Μέχρι στιγμής, παρά τη βαθιά αποστροφή πολλών Σύρων προς τη Ρωσία, η HTS δεν φαίνεται να επιδιώκει εκδίκηση. Μια πλήρης αποχώρηση της Ρωσίας μοιάζει απίθανη. Προς το παρόν, θα δεχτούν βοήθεια από όποιον τη δώσει. Όπως εξηγεί ο αξιωματούχος στον Economist: «Είμαστε στο πρώτο βήμα των διαπραγματεύσεων. Ο κόσμος προσπαθεί σκληρά να σταματήσει την αιματοχυσία. Θέλουν να χτίσουν μια νέα ζωή. Είμαστε αναγκασμένοι να επιδιορθώσουμε σχέσεις. Η χώρα είναι νεκρή. Ο κόσμος είναι πολύ φτωχός».
