Η Συνέλευση των Ειδικών, ένα σώμα 88 κληρικών, είναι αρμόδια για την επιλογή του νέου Ανώτατου Ηγέτη σύμφωνα με το Σύνταγμα του Ιράν και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι γνωρίζει ποιος θα διαδεχθεί τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Από τις ΗΠΑ, ο γιος του Σάχη, Ρεζά Παχλαβί, δηλώνει έτοιμος να επιστρέψει στην πατρίδα του και να ανέβει στον Θρόνο του Παγονιού.
Ο Τραμπ δεν δείχνει να ενθουσιάζεται ακριβώς με την ιδέα της ενθρόνισης ενός μονάρχη, στο Ιράν ήταν έτοιμοι για τη διαδοχή. Και επειδή η πιθανότητα να δολοφονηθεί από ΗΠΑ-Ισραήλ ήταν πάντα ισχυρή, αλλά και επειδή ο Χαμενεΐ δεν ήταν και στην… πρώτη νιότη του (86-87 ετών).
Ανεξάρτητα από όλα τα άλλα, υπάρχει άλλωστε η συνταγματική πρόβλεψη για αυτή την περίπτωση. Βάσει αυτού έχει αναλάβει την εξουσία ήδη ο πρόεδρος, Πεζεσκιάν. η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας και ένας από τους νομικούς του Συμβουλίου των Φρουρών της Επανάστασης – ενός ισχυρού οργάνου – θα επιβλέπουν τη μεταβατική περίοδο μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεϊ.
Η επιλογή του διαδόχου του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ προβλέπεται ρητά από το Σύνταγμα του Ιράν και αποτελεί αρμοδιότητα της Συνέλευσης των Ειδικών, του ίδιου οργάνου που είχε αναδείξει τον ίδιο στην ηγεσία το 1989. Σύμφωνα με το Σύνταγμα, ο διάδοχος του ανώτατου ηγέτη πρέπει να επιλεγεί από τη Συνέλευση των Ειδικών (Assembly of Leadership Experts). Πρόκειται για σώμα 88 κληρικών, οι οποίοι – τυπικά – εκλέγονται από τον λαό κάθε οκτώ χρόνια. Στην πράξη, ωστόσο, δικαίωμα υποψηφιότητας έχουν μόνο κληρικοί που θεωρούνται απολύτως πιστοί στην Ισλαμική Δημοκρατία. Για τον λόγο αυτό, η πλειονότητα των σημερινών μελών της Συνέλευσης χαρακτηρίζεται από σκληροπυρηνικές θέσεις, αντίστοιχες με εκείνες του Χαμενεΐ.
Το Σύνταγμα ορίζει ότι οι κληρικοί αυτοί οφείλουν να επιλέξουν νέο Ανώτατο Ηγέτη το συντομότερο δυνατό. Ωστόσο, η άμεση σύγκληση και συγκέντρωση όλων των μελών της Συνέλευσης ενδέχεται να αποδειχθεί δύσκολη, καθώς η χώρα τελεί υπό στρατιωτική επίθεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Ζητήματα ασφάλειας και επιχειρησιακών περιορισμών μπορεί να καθυστερήσουν τη διαδικασία, σε μια περίοδο αυξημένης έντασης και αβεβαιότητας.
Στο μεταξύ, το Σύνταγμα προβλέπει ότι τα καθήκοντα του ανώτατου ηγέτη αναλαμβάνει προσωρινά τριμελές όργανο, αποτελούμενο από τον πρόεδρο της χώρας, τον επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας και έναν κληρικό μέλος του ισχυρού Συμβουλίου των Φρουρών.
Η ενεργοποίηση της συγκεκριμένης διαδικασίας θεωρείται κρίσιμη για τη διατήρηση της θεσμικής συνέχειας του κράτους, έως ότου επιλεγεί ο νέος ανώτατος ηγέτης.
Τα φαβορί
Στα δημοσιογραφικά και όχι μόνο γραφεία, τις τελευταίες ώρες διακινείται η πληροφορία ότι το πιθανότερο είναι να διαδεχθεί τον Χαμενεΐ ο γιος του, Μοζντάμπα. Ο Μοζντάμπα χτίζει, εδώ και χρόνια, την επιρροή του και τους δεσμούς του στους Φρουρούς της Επανάστασης, όπως και στην πολύ σκληρή παραστρατιωτική οργάνωση Basij. Ο 66χρονος δεύτερος γιος του Χαμενεΐ δεν έχει κρύψει την επιθυμία του να διαδεχθεί τον πατέρα του στη θέση του ανώτατου ηγέτη και θεωρείται πως για να το καταφέρει αυτό, θα πρέπει να καταφέρει να αναρριχηθεί στη θέση του προέδρου.
Ο Μοζντάμπα, σιίτης κληρικός, δεν είναι άγνωστος στη χώρα και διαθέτει ήδη μεγάλη επιρροή, ως επικεφαλής του εθελοντικού παραστρατιωτικού τμήματος Μπασίτζ των Φρουρών της Επανάστασης. Είχε μεγάλη επιρροή στον πατέρα του και ήταν το πρόσωπο- κλειδί που βοήθησε τον προηγούμενο πρόεδρο, Μαχμούτ Αχμαντινετζάντ (ο οποίος τον κατηγόρησε αργότερα για υπεξαίρεση από το κρατικό ταμείο) να εκλεγεί το 2005 και το 2009. Κατηγορήθηκε μάλιστα από μεταρρυθμιστές υποψηφίους ως επικεφαλής μιας ομάδας συνομοτών που διέπραξαν νοθεία στις εκλογές.
Ο Μοζντάμπα ωστόσο έχει τα ντεζαβαντάζ του: δεν έχει μετρήσει ποτέ τη δημοφιλία του, δεν κατέχει ακόμα το θεολογικό στάτους που απαιτείται για να διαδεχθεί τον πατέρα του αλλά και… είναι γιος του Χαμενεΐ. Η οικογενειοκρατία είναι κάτι που οι Φρουροί της Επανάστασης στηλίτευσαν και δεν συμπαθούν ιδιαίτερα.
Αν και λιγότερο γνωστός, ο 67χρονος Αλιρεζά Αράφι, υπήρξε έμπιστος του Χαμενεΐ. Είναι ένας καταξιωμένος κληρικός με μακρά θητεία σε κυβερνητικούς θεσμούς, της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων, της οποίας είναι αντιπρόεδρος και μέλος του ισχυρού Συμβουλίου των Φυλάκων, το οποίο ελέγχει τους υποψηφίους στις εκλογές και τους νόμους που ψηφίζει το κοινοβούλιο. Είναι επίσης επικεφαλής του ιρανικού συστήματος σεμιναρίων. Λέγεται ότι είναι τεχνολογικά καταρτισμένος και μιλάει άπταιστα αραβικά και αγγλικά, ενώ έχει δημοσιεύσει 24 βιβλία και άρθρα. Το ντεζαβαντάζ του είναι το γεγονός ότι δεν έχει πολιτικό βάρος, δεν έχει «άκρες» στο κατεστημένο του Ιράν, αν και ο Χαμενεΐ είχε δείξει «όρεξη» να διορίσει τον Αράφι σε ανώτερες και στρατηγικά ευαίσθητες θέσεις.
Αν ο Μοζντάμα έχει το όνομα, το… ίδιο έχει και ο Χασάν Χομεϊνί. Στα 50 του, ο εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας στο Ιράν, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, δεν είναι ακριβώς αουτσάιντερ.
Είναι ο φύλακας του μαυσωλείου του Χομεϊνί, αλλά δεν έχει ασκήσει δημόσιο αξίωμα και φαίνεται να έχει μικρή επιρροή στον μηχανισμό ασφαλείας της χώρας ή στην κυβερνώσα ελίτ. Είναι γνωστός για τις λιγότερο σκληροπυρηνικές του απόψεις σε σύγκριση με πολλούς από τους ομολόγους του και του απαγορεύτηκε να υποβάλει υποψηφιότητα για τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων το 2016.
Στα 60 του, ο Μοχάμαντ Μεντί Μιρμπαγκερί, μέλος του Συμβουλίου των Ειδικών, θεωρείται ο «εκπρόσωπος» της σκληροπυρηνικής πτέρυγας των κληρικών. Αντιδυτικός και υπέρ των συγκρούσεων «μεταξύ απίστων και λαών της Μ. Ανατολής».
Ο Χασάν Χοσεϊνί Μπουσεχρί είναι ένας ανώτερος κληρικός που έχει στενούς δεσμούς με τους θεσμούς που διαχειρίζονται τη διαδοχή, ιδίως με τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, όπου υπηρετεί ως πρώτος αναπληρωτής πρόεδρος. Λέγεται ότι ήταν στενός συνεργάτης του Khamenei, αλλά έχει χαμηλό προφίλ στο εσωτερικό της χώρας και δεν είναι γνωστό να έχει ισχυρούς δεσμούς με το IRGC.
Τζαβάντ Ζαρίφ: Ο διπλωμάτης… για όλες τις δουλειές, ήταν υπουργός Εξωτερικών (2013-2021), πρώην Μόνιμος Αντιπρόσωπος του Ιράν στον ΟΗΕ, ακαδημαϊκός, εκδότης εφημερίδων και διπλωμάτης καριέρας, Μοχάμαντ Τζαβάντ Ζαρίφ, προβάλει ως μια από τις ιδανικότερες επιλογές για τη θέση του προέδρου του Ιράν. Ο Ζαρίφ θεωρείται «ειδικός» στην επίλυση κρίσεων, τόσο εσωτερικών όσο και εξωτερικών και μάλλον όχι τυχαία.
Στην πολυετή του καριέρα, είναι ο μόνος που εγκαινίασε απευθείας διαπραγματεύσεις με δυτικούς ομολόγους του, όπως τον Αμερικανό Τζον Κέρι, αλλά και τους ΥΠΕΞ της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Μ. Βρετανίας, αλλά και της Ρωσίας και της Κίνας. Έχει επιλύσει αρκετές κρίσεις και έχει δεκάδες διπλωματικές επιτυχίες στο βιογραφικό του, με σημαντικότερη τη διαπραγμάτευση των Ρ5+1 που οδήγησαν στην άρση των διεθνών οικονομικών κυρώσεων εις βάρος του Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Αυτά, χωρίς να εκθέσει ποτέ τον Χαμενέι και τη σκληρή ισλαμική διοίκησή του, αφού τον υπερασπίστηκε δημοσίως ουκ ολίγες φορές, ακόμα και αν ήρθε σε δύσκολη θέση: όπως το 2019, όταν στη διάρκεια της κοινής συνέντευξής του με τον Γερμανό τότε ομόλογό του, Χαϊκο Μάας, ρωτήθηκε γιατί στο Ιράν εκτελούνται οι ομοφυλόφιλοι λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού. Απάντησε: «Η κοινωνία μας έχει ηθικές αρχές. Και ζούμε σύμφωνα με αυτές τις αρχές. Αυτό σημαίνει ότι ο νόμος γίνεται σεβαστός και ο νόμος τηρείται».
Το μεγάλο του πλεονέκτημα δεν είναι μόνο ότι προβάλλει ως ιδανική επιλογή για την επίλυση πάσας κρίσης, ως μια φιγούρα διεθνώς αναγνωρισμένη, αλλά και ότι στα μάτια του Χαμενέι, είναι λιγότερο πιθανό να παρέμβει στο ζήτημα της διαδοχής της ηγεσίας. Ωστόσο, η υποψηφιότητά του ως ανώτατου ηγέτη θα απαιτούσε σημαντική αλλαγή στην ατμόσφαιρα και τις προοπτικές της κυβέρνησης.
