Μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Journal of African Earth Sciences» επιβεβαιώνει σειρά μελετών το τελευταίο χρονικό διάστημα που αναφέρουν ότι η Αφρική διασπάται και παρέχει νέα στοιχεία για αυτό το εντυπωσιακό γεωλογικό φαινόμενο.
Πριν από λίγους μήνες ερευνητική ομάδα με επικεφαλής επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Σουόνσι παρουσίασε μια μελέτη η οποία κάνει λόγο για ένα γιγάντιο ρήγμα που διασχίζει την Αφρική από τα βορειοανατολικά προς τα νότια. Το ρήγμα αυτό θα μπορούσε σύμφωνα με τους ερευνητές να διαμελίσει την ήπειρο αφήνοντας την ανατολική Αφρική με τη δική της ακτογραμμή χωρισμένη από την υπόλοιπη ήπειρο και τελικά η αφρικανική ήπειρος θα γίνει δύο κομμάτια που θα χωρίζονται από ένα νέο ωκεανό.
Στο ζήτημα αυτό επανέρχονται επιστήμονες του Πανεπιστημίου Keele στη Βρετανία οι οποίοι επιβεβαιώνουν ότι η Αφρική χωρίζεται στα δύο και ότι ο διαχωρισμός πιθανότατα ξεκίνησε πριν από δεκάδες εκατομμύρια χρόνια.
Οι ερευνητές κατέληξαν στα συμπεράσματα τους μελετώντας μαγνητικά δεδομένα τα οποία υποδεικνύουν στοιχεία γεωλογικού διαχωρισμού ανάμεσα στην Αφρική και την Αραβία. Οι δύο αυτές χερσαίες μάζες ήταν κάποτε ενωμένες σαν κομμάτια παζλ, αλλά μια σταδιακή διαδικασία τις τράβηξε μακριά. Ο διαχωρισμός αυτός διαπερνά την Αφρική από τα βορειοανατολικά προς τα νότια, σαν φερμουάρ, συνοδευόμενος από ηφαιστειότητα και σεισμική δραστηριότητα.
Όταν η διαδικασία ολοκληρωθεί, σε πέντε έως δέκα εκατομμύρια χρόνια, η Αφρική θα αποτελείται από δύο ηπείρους. Η μεγαλύτερη, στα δυτικά, θα περιλαμβάνει χώρες όπως η Αίγυπτος, η Αλγερία, η Νιγηρία, η Γκάνα και η Ναμίμπια, ενώ η μικρότερη στα ανατολικά θα περιλαμβάνει τη Σομαλία, την Κένυα, την Τανζανία, τη Μοζαμβίκη και μεγάλο μέρος της Αιθιοπίας.
«Αυτά τα ευρήματα μάς δίνουν μια μοναδική οπτική για το πώς ο πλανήτης μας αλλάζει και μεταβάλλεται αδιάκοπα κάτω από τα πόδια μας» δήλωσε ο καθηγητής Πίτερ Στάιλς γεωλόγος του Πανεπιστημίου Keele.
Οι πλάκες
Η θεωρία των τεκτονικών πλακών δείχνει ότι η διάταξη των ηπείρων στο παρελθόν ήταν πολύ διαφορετική. Πριν από εκατομμύρια ή και δισεκατομμύρια χρόνια, μεγαλύτερες τεκτονικές πλάκες διασπάστηκαν και απομακρύνθηκαν, δημιουργώντας νέο ωκεάνιο φλοιό και τους ωκεανούς που γνωρίζουμε σήμερα μέσα από τη διαδικασία της διάνοιξης θαλάσσιου βυθού.
Οι ερευνητές αναφέρονται στο Ανατολικοαφρικανικό Ρήγμα, ένα από τα σημαντικότερα τεκτονικά χαρακτηριστικά της Αφρικής που προκαλείται από θραύση του φλοιού της Γης. Έχει μήκος περίπου 6,4 χιλιάδες χλμ., πλάτος 5-7 χλμ. και εκτείνεται από την Ιορδανία μέχρι τη Μοζαμβίκη. Εκτιμάται πώς όταν η Αφρική διαχωριστεί το χάσμα θα ακολουθήσει το μήκος αυτού του ρήγματος, περνώντας μέσα από τεράστιες λίμνες όπως η λίμνη Μαλάουι και η λίμνη Τουρκάνα.
Για τη μελέτη, οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στην περιοχή Afar, όπου η Ερυθρά Θάλασσα συναντά τον Κόλπο του Άντεν. Η περιοχή αυτή είναι ένα σπάνιο σημείο της Γης όπου συναντώνται τρία τεκτονικά ρήγματα σχηματίζοντας ένα «τριπλό σημείο». Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι εδώ βλέπουμε τα πρώτα στάδια της διάσπασης που έχει ήδη ξεκινήσει.
Η έρευνα στηρίχθηκε σε μαγνητικά δεδομένα του 1968–69 από αερομεταφερόμενα όργανα. Με τη συνδυασμένη ανάλυση των παλιών δεδομένων με σύγχρονη τεχνολογία, η ομάδα βρήκε νέα στοιχεία σχετικά με το μαγνητικό πεδίο του φλοιού. Χρησιμοποίησαν δεδομένα από σαρωτές που μελετούν τον μαγνητικό χαρακτήρα του φλοιού σε υποθαλάσσιες οροσειρές. Όταν οι μαγνητικοί πόλοι της Γης αντιστρέφονται αφήνουν μαγνητικά «σήματα» στον φλοιό, παρόμοια με δακτυλίους δέντρων ή γραμμωτούς κώδικες.
Η ανάλυση αποκάλυψε αρχαίες «λωρίδες» διάνοιξης θαλάσσιου βυθού ανάμεσα στην Αφρική και την Αραβία, δείχνοντας ότι ο διαχωρισμός ξεκίνησε πριν από δεκάδες εκατομμύρια χρόνια. Το ισχυρό μαγνητικό σήμα είναι ένδειξη αργού αλλά συνεχούς τεκτονικού ρηγματώματος κατά το οποίο ο φλοιός τεντώνεται και λεπταίνει μέχρι να ραγίσει σηματοδοτώντας τη γέννηση ενός νέου ωκεανού.
Ο ρυθμός
Ο διαχωρισμός προχωρά τόσο αργά που είναι αδύνατο να γίνει αντιληπτός από τους ανθρώπους. Σύμφωνα με τη δρ. Έμμα Γουότς, γεωχημικό του Πανεπιστημίου του Σουόνσι, ο ρυθμός είναι 5–16 χιλιοστά τον χρόνο στο βόρειο τμήμα του ρήγματος. «Η διαδικασία θα χρειαστεί αρκετά εκατομμύρια χρόνια για να ολοκληρωθεί» λέει η Γουότς.
Με τη νέα μελέτη τα μαγνητικά δεδομένα της έρευνας του 1968 αναβιώνουν από μια αδικαιολόγητη αφάνεια» σημειώνουν οι ερευνητές προσθέτοντας ότι οι τεχνικές αυτές θα βοηθήσουν στη βαθύτερη κατανόηση της εξέλιξης της περιοχής και των πρώτων σταδίων δημιουργίας ωκεανών.
