Τον «Ασκό του Αιόλου» άνοιξε η φονικότερη εδώ και 20 χρόνια, τρομοκρατική επίθεση της 22ας Απριλίου στην κοιλάδα Μπαϊσαράν κοντά στην πόλη Παχαλγκάμ, στο νότιο τμήμα του ινδικού Κασμίρ. Αποτέλεσμα 26 Ινδοί τουρίστες νεκρούς και πολλοί τραυματίες. O τελευταίος απολογισμός κάνει λόγο για 33 άμαχους νεκρούς (26 στο Πακιστάν και 7 στην Ινδία) και τουλάχιστον 76 τραυματίες, αλλά και την κατάρριψη πέντε ινδικών μαχητικών.
Η φονική επίθεση
Το Πακιστάν αρνήθηκε κάθε εμπλοκή. Την ευθύνη ανέλαβε μία άγνωστη μαχητική ομάδα, αυτοαποκαλούμενη «Μέτωπο Αντίστασης του Κασμίρ» (TRF). Θεωρείται παρακλάδι της τζιχαντιστικής Lashkar-e-Taiba, μιας τρομοκρατικής οργάνωσης με έδρα το Πακιστάν. Στην ευρύτερη περιοχή, ούτως ή άλλως, υπάρχει δραστηριότητα ένοπλων μουσουλμάνων ανταρτών, με απώτερο στόχο είτε το Κασμίρ να προσαρτηθεί στο Πακιστάν είτε να ανεξαρτητοποιθεί.
Την αιματοχυσία ακολούθησαν ραγδαίες εξελίξεις. Η Ινδία «φωτογράφισε» το Πακιστάν ως υπαίτιο και επέβαλε κυρώσεις-αντίποινα εναντίον του. Περιόρισε τις διμερείς διπλωματικές σχέσεις, έθεσε σε αναστολή την κομβικής σημασίας, Συνθήκη των υδάτων της λεκάνης του Ινδού, που διέπει από το 1960 τη διαχείριση και κατανομή υδάτων 6 ποταμών μεταξύ των δυο χωρών και ανακάλεσε όλες τις βίζες Πακιστανών υπηκόων.
Η κατάσταση στην εύφλεκτη περιοχή του Κασμίρ, είναι για πολλοστή φορά κρίσιμη. Μετά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις Πακιστανών ανώτατων αξιωματούχων για επικείμενη εισβολή από την Ινδία, η σιωπή των τελευταίων ωρών και από τις δυο πλευρές αφήνει όλες τις ερμηνείες ανοιχτές. Από την αποκλιμάκωση μέχρι «την πρόσκαιρη ηρεμία πριν την καταιγίδα».
Οι οιωνοί όμως, δεν είναι καλοί. Οι σχέσεις Ινδίας-Πακιστάν βρίσκονται ξανά στην κόψη του ξυραφιού. Τα «τύμπανα του πολέμου» χτυπούν εδώ και λίγες ημέρες στη μεθόριο. Οι δυο χώρες βρίσκονται σε μακροχρόνια πρωτοφανή αντιπαλότητα, έχοντας στο ιστορικό τους τέσσερις πολεμικές συγκρούσεις, αρχής γενομένης από το 1947, υπερτριπλάσιες περιορισμένες ένοπλες συρράξεις και συνεχείς μικροσυγκρούσεις με αμέτρητα θύματα κυρίως γύρω και μέσα στο διαφιλονικούμενης κυριαρχίας Κασμίρ, με την τελευταία το 2019. Και τα πολεμικά τύμπανα χτυπούν τώρα ολοένα και πιο δυνατά και επικίνδυνα.
Επικίνδυνα, αφενός γιατί πρόκειται για σοβαρές πυρηνικές δυνάμεις, οπότε κάθε πολεμική σύρραξη ενέχει τον κίνδυνο μιας καταστροφικής κλιμάκωσης με ανυπολόγιστες συνέπειες για αυτές και για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Αφετέρου για το ότι και μια σύγκρουση με συμβατικά όπλα, δυο μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων, -4η και 12η αντίστοιχα στον κόσμο-, με τρομακτική ισχύ πυρός, θα είχε επίσης οδυνηρές διεθνείς συνέπειες.
Πρώτα, στην διεθνή γεωπολιτική ισορροπία που ήδη δοκιμάζεται επικίνδυνα από τον πόλεμο στην Ουκρανία και την παρατεταμένη σύρραξη στη Μέση Ανατολή και δύσκολα θα αντέξει ένα τέτοιου μεγέθους νέο πόλεμο, που θα αποσταθεροποιήσει την περιοχή της νότιας Ασίας. Και μάλιστα με τις Ηνωμένες Πολιτείες να στηρίζουν την Ινδία και την Κίνα να έχει θερμότατες σχέσεις με το Πακιστάν. Αλλά και η παγκόσμια οικονομία θα «πληγωθεί», ούσα ήδη επιβαρυμένη από την πληθωριστική πίεση των προηγούμενων ετών και την επιβράδυνση που προοιωνίζεται ο πόλεμος των δασμών που ξεκίνησε ο Ντόναλντ Τραμπ.
Πώς φτάσαμε εδώ
Για πολλούς έγκυρους γεωπολιτικούς αναλυτές, το ερώτημα πώς έφτασαν σήμερα σε αυτό το σημείο οι σχέσεις των δύο χωρών, δεν απαντιέται εύκολα. Υπάρχει πράγματι η ιστορική αντιπαλότητα. Για την οποία υπάρχει βαθύ θρησκευτικό υπόβαθρο. Το Πακιστάν, -σημαίνει «η γη των καθαρών»-, των 252 εκατομμυρίων κατοίκων που αυξάνονται με ρυθμούς 3% ετησίως, έχει ιδρυθεί στο έδαφος του διαμελισμού της Ινδίας το 1947, που μέχρι τότε βρισκόταν υπό βρετανική κυριαρχία και όταν συγχρόνως είχε αποδειχθεί αδύνατη η ειρηνική συμβίωση ινδουιστών και μουσουλμανικής μειονότητας.
Η αντιπαλότητα επομένως έχει χρόνια αιτία και η αφορμή για την κλιμάκωσή της σε στρατιωτική σύγκρουση δίνεται συνήθως λόγω της διαμάχης των δυο πλευρών για το Κασμίρ, όπως συνέβη σε τρεις από τους 4 πολέμους. Όπως συμβαίνει και σήμερα. Το Κασμίρ, μια κατά τα άλλα γραφική και τουριστικά ελκυστική περιοχή των Ιμαλαΐων, χωρίζεται de facto στο πακιστανικό (35%) και το ινδικό (55%) τμήμα, όπου κάθε πλευρά ισχυρίζεται ότι της ανήκει η ολότητά του. Το 10%, γνωστό ως Aksai Chin, παραχωρήθηκε από το Πακιστάν στην Κίνα, ωστόσο η Ινδία δεν αναγνωρίζει την κυριαρχία της.
Στο βάθος ωστόσο, ήδη πολλοί διαβλέπουν και έναν «αναδυόμενο» τρόπον τινά, επικίνδυνο πρόσθετο λόγο που φέρνει τις δυο χώρες στη γραμμή της αντιπαράταξης. Τον πόλεμο για το νερό. Εν προκειμένω του ποταμού Ινδού.
Το Πακιστάν προειδοποίησε το Νέο Δελχί ότι οποιαδήποτε προσπάθεια να σταματήσει ή να εκτρέψει τη ροή των υδάτων της λεκάνης του Ινδού θα θεωρηθεί «πράξη πολέμου». Ακύρωσε με τη σειρά του τις βίζες Ινδών υπηκόων, ανέστειλε όλες τις εμπορικές δραστηριότητες με την Ινδία -και μέσω τρίτων χωρών- και έκλεισε τον εναέριο χώρο για τα ινδικά αεροσκάφη.
Εν μέσω όλων αυτών υπήρξαν και αναφορές για ανταλλαγές πυρών μεταξύ Πακιστανών και Ινδών στρατιωτών στη γραμμή επαφής των δύο πλευρών στο Κασμίρ. Το «θερμό επεισόδιο» γνωστοποίησαν Ινδοί αξιωματούχοι, χωρίς αναφορές σε θύματα. Το Πακιστάν δεν επιβεβαίωσε ούτε διέψευσε την πληροφορία.
Το αμερικανικό και κινεζικό ενδιαφέρον
Τα πράγματα μόνο ευοίωνα δεν δείχνουν. ΟΗΕ και Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησαν σε εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση και διάλογο των δυο χωρών, για αποκλιμάκωση της κατάστασης. Ιράν και Σαουδική Αραβία προσφέρθηκαν για διπλωματική μεσολάβηση. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο μιλώντας πριν λίγα εικοσιτετράωρα τηλεφωνικά με τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ, τον ενθάρρυνε να καταδικάσει τη φονική επίθεση και να συνεργαστεί στην έρευνα. Του ζήτησε να δείξει αυτοσυγκράτηση, όπως συνέστησε και στον Ινδό ομόλογό του Σουμπραχμανίαμ Τζαϊσανκάρ, προς τον οποίο εξέφρασε την αμερικανική αλληλεγγύη για την επίθεση.
Η αμερικανική εμπλοκή στο πλευρό της Ινδίας έχει την εξήγησή της. Οι ΗΠΑ θέλουν την Ινδία, μια αγορά 1,4 δισ. ανθρώπων και μιας οικονομίας 3,568 τρισ, 4η στον πλανήτη ως βασικό εταίρο τους στη Νοτιοανατολική Ασία και τον Ινδο-Ειρηνικό, ζωτικής σημασίας περιοχή για την παγκόσμια ασφάλεια, αλλά και οικονομία, προκειμένου να αποδυναμώσουν την αντίστοιχη επιρροή της Κίνας. Δεν είναι τυχαίο ότι την ώρα της δολοφονικής επίθεσης την Ινδία επισκεπτόταν ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς με στόχο την περαιτέρω σύσφιξη σχέσεων και αμυντική και οικονομική συνεργασία.
Από την άλλη πλευρά, το Πακιστάν ενισχύει τις σχέσεις του με την Κίνα. Τον Φεβρουάριο του 2025, ο πρόεδρος του Πακιστάν Ασίφ Αλί Ζαρντάρι επισκέφθηκε το Πεκίνο για να προωθήσει την διμερή αμυντική και οικονομική συνεργασία, εστιάζοντας ιδιαίτερα στα έργα του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν (CPEC).
Τα σενάρια πολέμου
Στρατιωτικοί και διπλωματικοί αναλυτές δεν αποκλείουν η Ινδία, ερμηνεύοντας τις εκφράσεις υποστήριξης πολλών χωρών για την επιδίωξη της δικαιοσύνης ως «πράσινο φως» για οποιαδήποτε μέτρα λάβει, να προχωρήσει άμεσα σε χειρουργικού τύπου επιθετικές πολεμικές κινήσεις. Όπως περιορισμένες αεροπορικές επιδρομές ή επιδρομές ειδικών δυνάμεων εντός του Πακιστάν. Ώστε να κατευνάσει την οργή της ινδικής κοινής γνώμης, αλλά και μειώνοντας τον κίνδυνο κλιμακούμενων αντιποίνων. Δεν θα επιδιώξει, λογικά, έναν πιο ολοκληρωτικό πόλεμο.
Το Ισλαμαμπάντ μεθοδεύει τρεις διαφορετικές νομικές επιλογές αντίδρασης για το θέμα της Συνθήκης για το νερό. Υποβολή του ζητήματος στην Παγκόσμια Τράπεζα, μεσολαβήτρια της Συνθήκης, προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και ακόμη και στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, αν η Ινδία πυκνώσει τις προπαρασκευαστικές πολεμικές ενέργειες.
Προειδοποίησε εξάλλου, ότι αν η ένταση κορυφωθεί, θα προχωρήσει στην αναστολή της «Συμφωνίας Simla», της Συνθήκης Ειρήνης που υπεγράφη στις 2 Ιουλίου 1972, ένα χρόνο μετά τον πόλεμο μεταξύ των δυο χωρών, ο οποίος έληξε καταστροφικά για το Πακιστάν, συνιστώντας εθνική ταπείνωση, με τη «γέννηση» του Μπαγκλαντές στην εδαφική επικράτεια του Ανατολικού Πακιστάν. Βάσει αυτής, οι δυο χώρες καθιέρωσαν τη Γραμμή Ελέγχου (LoC), που πριν ονομαζόταν Γραμμή Εκεχειρίας, ένα εξαιρετικά στρατιωτικοποιημένο de facto σύνορο που χωρίζει το αμφισβητούμενο Κασμίρ μεταξύ των δύο χωρών, ενώ δεσμεύτηκαν να διευθετούν τις διαφορές τους μέσω διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, ούτε η LoC δεν μπόρεσε να εδραιώσει διαρκή ειρήνη.
Επιπλέον, Πακιστανοί υπουργοί αναφορικά με το πώς η χώρα θα απαντήσει στρατιωτικά, προειδοποίησε ότι τα πυρηνικά όπλα της δεν είναι για το… θεαθήναι, αλλά υπηρετούν το σκοπό της άμυνας της και για αυτό είναι στραμμένα αποκλειστικά κατά της Ινδίας.
Υπενθυμίζεται εδώ, ότι η ιστορία του Πακιστάν συνιστά μία συνεχή πορεία εσωτερικής βίας, πραξικοπημάτων, αλλά και πολέμων με την γειτονική Ινδία όπου η χώρα είναι μονίμως «η μεγάλη χαμένη».
