Στρατηγική συμφωνία με τις ΗΠΑ για τα κρίσιμα ορυκτά, σε μια κίνηση που στοχεύει να μειώσει την εξάρτηση από την Κίνα και να αναδιαμορφώσει τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού ετοιμάζει η ΕΕ.
Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να προτείνει στις Ηνωμένες Πολιτείες μια στρατηγική εταιρική σχέση για τα κρίσιμα ορυκτά, με στόχο να περιορίσει την επιρροή της Κίνας στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Η πρόταση προβλέπει υπογραφή μνημονίου κατανόησης και εκπόνηση «οδικού χάρτη στρατηγικής εταιρικής σχέσης» μέσα σε τρεις μήνες, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις διαβουλεύσεις. Στόχος είναι η από κοινού αναζήτηση εναλλακτικών πηγών προμήθειας ορυκτών, απαραίτητων για τις σύγχρονες τεχνολογίες, χωρίς εξάρτηση από τα άφθονα και φθηνά κινεζικά αποθέματα που δίνουν στο Πεκίνο σημαντικό μοχλό πίεσης.
Η ΕΕ και οι ΗΠΑ έχουν βρεθεί τα τελευταία χρόνια δεμένες σε ένα πλαίσιο εξάρτησης από την κινεζική αγορά κρίσιμων ορυκτών, γεγονός που καθιστά ευάλωτες τις βιομηχανικές τους αλυσίδες σε γεωπολιτικές εντάσεις και μονομερείς περιορισμούς εξαγωγών. Η συζήτηση για τα κρίσιμα ορυκτά έρχεται σε μια στιγμή που ο Λευκός Οίκος δίνει προτεραιότητα στη διαφοροποίηση των προμηθειών, μετά τους κινεζικούς περιορισμούς στις εξαγωγές «σπάνιων γαιών» και άλλων στρατηγικών υλικών.
ΕΕ – Κίνα: Ορυκτά, μνημόνιο και αμερικανικές πιέσεις
Το μνημόνιο που προτείνει η ΕΕ προς την Ουάσινγκτον περιλαμβάνει σειρά εργαλείων για την αποσύνδεση από τα κινεζικά ορυκτά, όπως η ανάπτυξη κοινών έργων εξόρυξης και επεξεργασίας, αλλά και μηχανισμών στήριξης των τιμών. Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η δημιουργία ασφαλών αλυσίδων εφοδιασμού μεταξύ των δύο πλευρών, η προστασία των αγορών από υπερπροσφορά από τρίτες χώρες και άλλες μορφές χειραγώγησης της αγοράς.
Σημαντική πτυχή της πρότασης είναι η αμοιβαία εξαίρεση ΕΕ και ΗΠΑ από τυχόν περιορισμούς στις εξαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών, καθώς και η στενότερη βιομηχανική και οικονομική ολοκλήρωση μέσα από κοινές επενδύσεις. Παράλληλα, προβλέπεται συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία σε όλο το μήκος της αλυσίδας αξίας, ανταλλαγή πληροφοριών για τους κινδύνους στις αλυσίδες εφοδιασμού και ενδεχόμενη δημιουργία κοινών αποθεμάτων ή μιας ομάδας άμεσης αντίδρασης ΕΕ–ΗΠΑ.
Η κίνηση της ΕΕ έρχεται ως απάντηση και στις αμερικανικές πιέσεις προς επιμέρους κράτη-μέλη για υπογραφή διμερών συμφωνιών, τις οποίες οι Βρυξέλλες προσπάθησαν να συγκρατήσουν ζητώντας ενιαία διαπραγματευτική γραμμή. Παρά τον σκεπτικισμό για το αν μπορεί να κλειδώσει γρήγορα μια ουσιαστική συμφωνία, η πρόταση δείχνει ότι υπάρχει περιθώριο σύγκλισης, ιδίως γύρω από την ιδέα της δημιουργίας αποθεμάτων κρίσιμων ορυκτών – πεδίο όπου ήδη κινείται δυναμικά η κυβέρνηση Τραμπ με το νέο αποθεματικό ύψους 12 δισ. δολαρίων.
ΕΕ – Κίνα: Ορυκτά και γεωπολιτική ένταση
Πέρα από την οικονομική διάσταση, η πρωτοβουλία της ΕΕ «κουμπώνει» σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών τριβών με τις ΗΠΑ, όπως φάνηκε πρόσφατα με την ιδέα του προέδρου Τραμπ για αγορά της Γροιλανδίας, εδάφους της Δανίας και άρα της ίδιας της ΕΕ. Το κείμενο της πρότασης, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, υπογραμμίζει ρητά την ανάγκη σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας εκατέρωθεν, αναδεικνύοντας ότι η στρατηγική σύμπλευση στα ορυκτά δεν αναιρεί τις εντάσεις σε άλλα μέτωπα, όπως γράφει δημοσίευμα του “Bloomberg”.
Η αμερικανική πλευρά, από τη δική της σκοπιά, επιδιώκει συμφωνία για μηχανισμό τιμολόγησης, ώστε να προστατευθούν τα ορυχεία και οι μονάδες διύλισης σπάνιων γαιών στη Δύση από την κινεζική «ντάμπινγκ» πολιτική με φθηνότερες εξαγωγές. Εάν η ΕΕ και οι ΗΠΑ καταφέρουν να συντονιστούν, η κίνηση αυτή μπορεί να αναδιαμορφώσει την ισορροπία δυνάμεων στην παγκόσμια αγορά κρίσιμων ορυκτών, μειώνοντας την εξάρτησή τους από την Κίνα και στέλνοντας μήνυμα σε τρίτες χώρες για την κατεύθυνση της δυτικής βιομηχανικής πολιτικής.
