Νέο κύμα πολιτικών και διπλωματικών αντιδράσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες προκάλεσαν οι δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπαράκ, σχετικά με το ενδεχόμενο επανένταξης της Άγκυρας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 αλλά και για ζητήματα που αφορούν τη Χεζμπολάχ. Μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου ζητούν πλέον επίσημες διευκρινίσεις από τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, εκφράζοντας ανησυχίες για τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στην Τουρκία.
Η υπόθεση έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, οι οποίες τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίζονται από διακυμάνσεις, στρατηγικές εντάσεις αλλά και προσπάθειες επαναπροσέγγισης. Οι αναφορές του Τομ Μπαράκ ερμηνεύτηκαν από ορισμένους κύκλους στην Ουάσιγκτον ως πιθανό άνοιγμα προς την Άγκυρα σε ζητήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά «παγωμένα».
Το ζήτημα των F-35 και οι αμερικανικές επιφυλάξεις
Η Τουρκία είχε αποβληθεί από το πρόγραμμα των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 το 2019, μετά την απόφαση της κυβέρνησης Ερντογάν να προχωρήσει στην αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400. Η αμερικανική πλευρά είχε τότε υποστηρίξει ότι η ταυτόχρονη παρουσία των S-400 και των F-35 δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια και τη διαρροή κρίσιμης στρατιωτικής τεχνολογίας.
Έκτοτε, το θέμα παραμένει ένα από τα σημαντικότερα αγκάθια στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Άγκυρας. Παρότι κατά καιρούς έχουν υπάρξει σενάρια επαναπροσέγγισης, ισχυρές αντιστάσεις εξακολουθούν να υπάρχουν τόσο στο Κογκρέσο όσο και σε τμήματα του αμερικανικού αμυντικού μηχανισμού.
Οι δηλώσεις Μπαράκ φαίνεται ότι επανέφεραν αυτές τις ανησυχίες. Αμερικανοί βουλευτές και γερουσιαστές ζητούν να αποσαφηνιστεί εάν οι τοποθετήσεις του αντανακλούν επίσημη αλλαγή στρατηγικής της κυβέρνησης ή προσωπικές εκτιμήσεις του διπλωμάτη.
Οι αναφορές στη Χεζμπολάχ και η πολιτική ευαισθησία
Εξίσου έντονες αντιδράσεις προκάλεσαν και οι τοποθετήσεις που αφορούσαν τη Χεζμπολάχ, μια οργάνωση που οι Ηνωμένες Πολιτείες χαρακτηρίζουν τρομοκρατική. Το Κογκρέσο αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη αυστηρότητα οποιαδήποτε δημόσια δήλωση μπορεί να θεωρηθεί αμφίσημη σε θέματα τρομοκρατίας και περιφερειακής ασφάλειας στη Μέση Ανατολή.
Η υπόθεση αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων στην περιοχή, του πολέμου στη Γάζα, της αστάθειας στον Λίβανο και της ευρύτερης αντιπαράθεσης μεταξύ Ιράν και Δύσης. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, κάθε αναφορά σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ εξετάζεται εξονυχιστικά από το αμερικανικό πολιτικό σύστημα.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η πίεση προς τον Μάρκο Ρούμπιο αντανακλά όχι μόνο ανησυχία για τη διπλωματική γραμμή απέναντι στην Τουρκία, αλλά και τον φόβο ότι ενδέχεται να σταλούν αντιφατικά μηνύματα προς συμμάχους των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Η στρατηγική σημασία της Τουρκίας για τις ΗΠΑ
Παρά τις εντάσεις, η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο γεωπολιτικό παράγοντα για την Ουάσιγκτον. Η θέση της στο ΝΑΤΟ, ο ρόλος της στη Μαύρη Θάλασσα, οι σχέσεις της με τη Ρωσία και η επιρροή της στη Μέση Ανατολή καθιστούν την Άγκυρα έναν δύσκολο αλλά απαραίτητο συνομιλητή για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα τελευταία χρόνια η αμερικανική πολιτική απέναντι στην Τουρκία κινείται σε μια λεπτή ισορροπία: από τη μία πλευρά επιδιώκεται η διατήρηση της στρατηγικής συνεργασίας και από την άλλη επιχειρείται να ασκηθεί πίεση σε ζητήματα δημοκρατίας, εξοπλισμών και περιφερειακής πολιτικής.
Το ζήτημα των F-35 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της σύνθετης σχέσης. Η πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα εξακολουθεί να προκαλεί έντονες αντιδράσεις σε κύκλους που θεωρούν ότι η Άγκυρα δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά στάση απέναντι στη Ρωσία και σε βασικά ζητήματα ασφάλειας της Συμμαχίας.
Οι αντιδράσεις στο Κογκρέσο μετά τις δηλώσεις του Τομ Μπαράκ αποκαλύπτουν πόσο ευαίσθητο παραμένει το ζήτημα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Η συζήτηση για τα F-35, οι αναφορές στη Χεζμπολάχ και οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο συνθέτουν ένα περίπλοκο διπλωματικό τοπίο, στο οποίο κάθε δημόσια τοποθέτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται με ενδιαφέρον η επίσημη στάση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και του Μάρκο Ρούμπιο, καθώς οι εξελίξεις ενδέχεται να επηρεάσουν όχι μόνο τις σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας αλλά και τις ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή.
