Για το έτος 2024, αξιολογήθηκαν 306 αιτήματα ενήλικου πληθυσμού για λήψη υπηρεσιών ψυχικής υγείας από το Κέντρο Ημερήσιας Φροντίδας Ψυχικά Πασχόντων. Από την ανασκόπηση των αιτημάτων- περιστατικών προκύπτουν τα κάτωθι στοιχεία αναφορικά στο προφίλ των ατόμων που αιτήθηκαν υπηρεσίες ψυχικής υγείας καθώς και την εμφάνιση αυτοκαταστροφικών- αυτοκτονικών συμπεριφορών.
Γενικοί Κοινωνικοδημογραφικοί δείκτες επί του συνόλου των αιτημάτων:
Το 73% των αιτημάτων αφορούσε γυναικείο πληθυσμό και το 27% άντρες. Το ηλικιακό εύρος περιλαμβάνει 18 έως 90 έτη. Οικογενειακή κατάσταση: άγαμοι 60%, έγγαμοι 28%, διαζευγμένοι 8%, χηρεία 4%. Εκπαίδευση: Πρωτοβάθμια 6%, Δευτεροβάθμια 40%, Τριτοβάθμια 55%. Εργασιακή κατάσταση: Εργαζόμενοι 44%, Άνεργοι 45%, Συνταξιούχοι 8%, Συνταξιούχοι ΑΜΕΑ 2%. Ασφαλιστική κατάσταση: Ανασφάλιστοι 10%, Ασφαλισμένοι 90%. Προηγούμενες δυσκολίες σε θέματα ψυχικής υγείας και συνεργασία με ειδικό ψυχικής υγείας (ψυχίατρο, ψυχολόγο, κοινωνικό λειτουργό) στο παρελθόν ανέφερε 58%, ενώ για το 42% ήταν η πρώτη φορά. Σε διαγνωστικό επίπεδο οι κυρίαρχες διαταραχές αφορούσαν: Αγχώδη Διαταραχή 6%, Μικτή Αγχώδη και Καταθλιπτική Διαταραχή 3%, Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή 6%, Υποτροπιάζουσα Καταθλιπτική Διαταραχή 4%, Διπολική Διαταραχή 3%, Καταθλιπτικό Επεισόδιο 5%, Ψύχωση 5%. Στο σύνολο των περιπτώσεων προτάθηκε συνδυαστικά ή μεμονωμένα θεραπευτική αντιμετώπιση με φαρμακευτική αγωγή, ψυχοθεραπευτική και συμβουλευτική παρέμβαση (φαρμακευτική αγωγή 43%, ψυχοθεραπεία 32%, συμβουλευτική 10%).
Όσον αφορά τις αυτοκτονικές και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, επί του συνόλου των αιτημάτων, 306 αιτήματα) αποτυπώθηκαν τα ακόλουθα ποσοστά εκδήλωσης: Αυτοκτονικό Ιδεασμό (ενεργό) ανέφερε το 6%. Εκδήλωση συμπεριφορών αυτοτραυματισμού εμφανίστηκε σε ποσοστό 3%. Ιστορικό αυτοκτονικής συμπεριφοράς στο παρελθόν ανέφερε το 4%. Αυξημένη επικινδυνότητα για την εκδήλωση συμπεριφοράς απόπειρας αυτοκτονίας σημείωσε το 3%, ενώ συμπεριφορά πρόκλησης βλάβης προς τρίτους το ποσοστό 1.6%. Στα ανωτέρω ποσοστά, προέκυψε ότι το 39% των ατόμων ανέφερε ότι δεν διαθέτει κάποιο υποστηρικτικό περιβάλλον (οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον υποστήριξης).
Επιμέρους χαρακτηριστικά, επί του ποσοστού εκδήλωσης αυτοκτονικών και αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών: Οι εν λόγω συμπεριφορές αποτυπώνονται στο ηλικιακό εύρος 18 έως 62 έτη, με κυρίαρχη ηλικιακή ομάδα τα 18-28 έτη (61%), το 67% αφορά γυναικείο πληθυσμό, το 67% είναι άγαμοι, απόφοιτοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ποσοστό 44% και όσον αφορά την εργασιακή τους κατάσταση σε ποσοστό 50% είναι άνεργοι. Προηγούμενα ζητήματα ψυχικής υγείας και επίσκεψη σε ειδικό αναφέρει το 66%, ενώ το 34% απευθύνθηκε για πρώτη φορά σε ειδικό και υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Ο συγκεκριμένος πληθυσμός, σε διαγνωστικό επίπεδο εκδηλώνει τις εξής διαταραχές βάσει ποσοστών εμφάνισης: Μικτή Αγχώδη και Καταθλιπτική Διαταραχή 28%, Καταθλιπτικό Επεισόδιο 17%, Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας 11%, Υποτροπιάζουσα Καταθλιπτική Διαταραχή 6%, Αγχώδη Διαταραχή 6%. Ζητήματα κατάχρησης αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών ανέφερε το 6%. Επιμέρους: το 6% ανέφερε συμπεριφορές εκδήλωσης αυτοτραυματισμού, σε ποσοστό 6% σημειώθηκαν στοιχεία επιθετικής συμπεριφοράς, το 33% είχε ιστορικό αυτοκτονικής- αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς στο πρόσφατο παρελθόν, ενώ το 50% της εν λόγω πληθυσμιακής ομάδας παρουσίαζε αυξημένη επικινδυνότητα για την εκδήλωση συμπεριφοράς απόπειρας. Σημειώνεται ότι σε ποσοστό 33% δεν διέθετε κάποιο υποστηρικτικό περιβάλλον (οικογένεια, φιλικές σχέσεις κ.α). Σε ποσοστό 72% προτάθηκε η αναγκαιότητα λήψης φαρμακευτικής αγωγής, ενώ σε συνδυασμό συστήθηκε η ψυχοθεραπευτική (50%) και συμβουλευτική υποστήριξη (6%).
Συνοψίζοντας, τα ανωτέρω δεδομένα αυτοκαταστροφικών και αυτοκτονικών συμπεριφορών, αποτυπώνουν μια ανησυχητική σταθερή παρουσία με στοιχεία αυξητικής τάσης στους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ζητήματα ψυχικής υγείας και αιτούνται να λάβουν αντίστοιχες υπηρεσίες.Οι συγκεκριμένες συμπεριφορές έχουν μεγαλύτερη εμφάνιση στο γυναικείο φύλο, στις νεαρές και μεσαίες ηλιακές ομάδες. Οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες έχουν ενεργή επιδραστική παρουσία (οικονομικές δυσκολίες, ανεργία κλπ) όπως επίσης και η ύπαρξη υποστηρικτικού περιβάλλοντος.Αναφορικά στο τελευταίο, ενδεχομένως η ύπαρξη του να λειτουργεί ως αποτρεπτική δικλείδα στο πέρασμα από τον ιδεασμό στην πράξη, από την ευχή θανάτου στην απόπειρα.
Κοιτάζοντας τη μεγάλη εικόνα, σύμφωνα με τα πρόσφατα δεδομένα του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της «ΚΛΙΜΑΚΑ», το 2024 καταγράφηκαν συνολικά 469 περιστατικά αυτοκτονίας στην Ελλάδα. Επιπλέον, σημειώνεται ότι ένα ποσοστό που κυμαίνεται από 12% έως 16% στις ηλικίες μεταξύ 14 με 19 ετών αυτοτραυματίζεται, ενώ γνωρίζουμε επιστημονικά, ότι ένα μέρος αυτού του ποσοστού θα οδηγηθεί στην αυτοκτονία, μελλοντικά.
Το γεγονός αυτό υποδεικνύει, για άλλη μια φορά, την αναγκαιότητα για άμεση και συντονισμένη δράση σε επίπεδο ανάπτυξης πολιτικών και στρατηγικών πρόληψης των αυτοκαταστροφικών και αυτοκτονικών συμπεριφορών. Τη σημασία ανάπτυξης και ενίσχυσης περαιτέρω υπηρεσιών ψυχικής υγείας με γνώμονα την άμεση πρόσβαση και διαθεσιμότητα στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Η υποστήριξη, η επιστημονική γνώση και η ενημέρωση του πληθυσμού για θέματα ψυχικής υγείας και ασθένειας εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς άξονες της προσπάθειας αυτής για μείωση των εκδηλώσεων αυτοκαταστροφικών -αυτοκτονικών συμπεριφορών και αλλαγή της κατάστασης.
